Maddi Tazminat Rehberi

Hangi maddi zarar hakkında bilgi arıyorsunuz?

Maddi tazminat nedir, manevi tazminattan farkı nedir?

Maddi zarar, kişinin malvarlığında meydana gelen eksilme veya koşulları oluştuğunda elde edemediği kazançla ilgilidir. Aracın onarım bedeli doğrudan bir giderdir; kazadan sonra çalışılamayan dönemin gelir kaybı ise ayrıca incelenen bir zarar olabilir. Talep edilen tutarın hangi kayba dayandığının açıklanması gerekir.

Manevi tazminat ise kişilik değerlerinin ihlali veya bedensel bütünlüğün zedelenmesi gibi kanunda öngörülen durumlarda farklı bir amaca hizmet eder. Aynı olayda maddi ve manevi talepler birlikte gündeme gelebilir; fakat birinin koşullarının oluşması diğerini kendiliğinden ispatlamaz.

Her zarar otomatik olarak tazmin edilir mi?

Zararın varlığı kadar sorumluluğun hukuki dayanağı ve olayla zarar arasındaki uygun bağ da önemlidir. Kusura dayalı sorumluluk ile kusur aranmayan özel sorumluluk halleri aynı kurallarla değerlendirilmez. TBK m.49 ve devamındaki hükümler ile olaya özgü kanunlar birlikte incelenir.

Önceden var olan hasar, kazayla ilgisi bulunmayan gider veya daha önce karşılanmış aynı kayıp için yeniden ödeme istenmesi ayrı sorunlar doğurabilir. İlk değerlendirmede olayın öncesi, sonrasındaki gelişmeler ve yapılan bütün ödemeler açıkça belirtilmelidir.

Araç hasarı, değer kaybı ve pert farkı

Trafik kazasında tek bir “araç tazminatı” kalemi yoktur. Aracın onarılması, piyasadaki değerinin azalması ve kullanılamadığı dönemde doğan kayıp farklı başlıklarla incelenir. Sigorta kapsamı, kusur, poliçe ve olay tarihindeki düzenlemeler her talep için ayrıca değerlendirilir.

• Onarım gideri: Kazayla bağlantılı hasar, ekspertiz, parça ve işçilik kayıtlarıyla incelenir. Servis faturası tek başına bütün uyuşmazlığı çözmeyebilir.
• Araç değer kaybı: Onarımdan sonra aracın ikinci el piyasa değerinde oluşan azalma değerlendirilir. Hasar geçmişi, aracın özellikleri ve onarımın niteliği önemlidir.
• Pert ve rayiç bedel farkı: Tam hasar değerlendirmesi, kaza tarihindeki piyasa değeri, sovtaj ve yapılan ödeme birlikte incelenir. Her düşük ödeme iddiası aynı hesapla sonuçlanmaz.
• Araç mahrumiyeti ve kazanç kaybı: Makul onarım süresi, kullanım ihtiyacı, ticari faaliyetin kayıtları ve giderlerden tasarruf gibi unsurlar etkili olabilir. Aynı kayıp farklı adlarla iki kez tahsil edilemez.

Motosiklet, koruyucu ekipman, telefon veya taşınan eşya da olayda zarar görmüş olabilir. Her eşya için aidiyet, önceki durum, kazayla bağlantı ve gerçek zarar ayrı belgelenir. Her zarar kaleminin zorunlu trafik sigortası kapsamında olduğu varsayılmamalıdır.

Trafik Kazası Tazminatı Rehberi: sigorta, kusur ve araç zararları →

Bedensel zararda maddi tazminat ve gelir kaybı

Yaralanma yalnızca hastane faturalarından ibaret bir ekonomik sonuç doğurmaz. Tedavi süreci, geçici çalışamama, kalıcı etkiler ve bakım ihtiyacı farklı kalemler olarak ele alınır. TBK m.54; tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalması veya yitirilmesi ve ekonomik geleceğin sarsılmasını düzenler.

Tedavi ve bakım giderleri

Kazayla bağlantılı tedavi, rehabilitasyon, ulaşım ve bakım ihtiyacı olayın koşullarına göre incelenir. İhtiyacın tıbbi dayanağı, süresi, giderin niteliği ve başka bir kurum tarafından karşılanıp karşılanmadığı önemlidir. Her harcamanın otomatik olarak karşılanacağı veya fatura bulunmayan her kalemin reddedileceği peşinen söylenemez.

Geçici ve sürekli çalışma gücü kaybı

Geçici iş göremezlikte iyileşme döneminin gelir üzerindeki etkisi; sürekli kayıpta ise sağlık raporu, yaş, meslek, gelir ve diğer hesap verileri değerlendirilir. Sağlık raporundaki oran, tek başına ödenecek tutarı göstermez. Uygulanacak rapor düzenlemesi ve kazayla bağlantı ayrıca incelenmelidir.

Çalışmayan kişi, öğrenci, emekli veya ev içi emek sunan kişi bakımından inceleme farklı olabilir. Sadece ücret bordrosu bulunmaması nedeniyle her ekonomik zarar talebinin ortadan kalktığı sonucu çıkarılmamalıdır. Gerçek yaşam ve destek koşulları delillerle değerlendirilir.

İş Kazası Tazminatı Rehberi: SGK, işveren ve çalışma kaybı →

Ölümlü olaylarda destekten yoksun kalma

Ölüm halinde cenaze giderleri; ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi ve çalışma gücü kaybından doğan zararlar; ölenin desteğinden yoksun kalanların kayıpları TBK m.53 çerçevesinde değerlendirilebilir. Destekten yoksun kalma tazminatında asıl konu, ölüm nedeniyle kaybedilen maddi destektir.

Hak sahipliği yalnızca mirasçılık belgesine göre belirlenmez. Eş, çocuk veya diğer kişiler bakımından mevcut ya da beklenen destek ilişkisi, ihtiyaç, gelir ve yaşam koşulları incelenir. Her yakının aynı payı alacağı veya her mirasçının otomatik olarak destek tazminatı isteyebileceği varsayılmamalıdır.

• Ölüm ve nüfus kayıtları ile olay belgeleri
• Ölenin gelir, meslek ve çalışma kayıtları
• Destek ilişkisini ve aile yaşamını gösteren belgeler
• SGK gelirleri, sigorta ödemeleri ve varsa sulh/ibra belgeleri

Yakınların manevi tazminat talebi ayrı koşullarla ele alınır. Maddi destek kaybı hesabı ile yaşanan acının değerlendirmesi aynı değildir. Yapılan ödemelerin hangi zarar kalemine ait olduğu özellikle belirlenmelidir.

Sözleşmeye aykırılıktan doğan maddi zarar

Maddi tazminat yalnızca kazalarda gündeme gelmez. Bir borcun hiç veya gereği gibi yerine getirilmemesi, eksik iş, gecikme ya da sözleşmedeki yükümlülüğe aykırılık da ekonomik kayıp doğurabilir. TBK m.112 ve sözleşmenin türüne özgü hükümler, talebin dayanağını belirlemede önem taşır.

Sözleşme, teslim ve ödeme belgeleri, yazışmalar, ihtarlar ve varsa teknik raporlar bir arada incelenir. İstenen bedelin; borcun ifası, bedel iadesi, ayıp nedeniyle seçimlik hak veya zarar tazmini olup olmadığı netleştirilmelidir. Aynı olayda bütün taleplerin sınırsız biçimde birlikte kullanılabileceği düşünülmemelidir.

Tüketici işlemi, ticari iş, kira veya iş ilişkisi söz konusu olduğunda görevli merci, ön başvuru ve arabuluculuk koşulları değişebilir. Bu nedenle kazalara ilişkin başvuru şeması her sözleşme uyuşmazlığına aynen uygulanmaz.

Maddi tazminat nasıl hesaplanır ve ispatlanır?

Bütün dosyalara uygulanabilecek tek bir sabit tutar veya yüzde yoktur. Önce zarar kalemleri ayrılır; sonra her kalemin dayanağı, sorumluluk oranı, varsa teminat sınırı ve önceki ödemeler değerlendirilir. Gereken dosyalarda teknik, tıbbi veya hesap bilirkişisi incelemesinden yararlanılır.

• Olay ve sorumluluk: Tutanak, görüntü, tanık, soruşturma kayıtları ve teknik inceleme.
• Zararın miktarı: Fatura, ekspertiz, piyasa verileri, gelir belgeleri ve sağlık kayıtları.
• Nedensellik: İstenen kaybın ilgili olaydan doğup doğmadığı ve önceki durum.
• Hesabı etkileyen unsurlar: Kusur, yaş, gelir, süre, rapor, destek payları ve somut zarar türü.
• Önceki ödemeler: Sigorta, SGK, işveren veya diğer sorumluların yaptığı ödemelerin niteliği.

TBK m.50 uyarınca zarar ve kusurun ispatı temel önem taşır; miktarın tam ispatlanamadığı durumlar için kanunda hâkimin değerlendirmesine ilişkin düzenleme de bulunur. Bu, delil toplamaya gerek olmadığı anlamına gelmez. Özellikle kaybolabilecek kamera, işyeri ve servis kayıtlarının erken belirlenmesi yararlıdır.

Zarar görenin davranışı veya zararın artmasına etkisi, TBK m.51–52 ve ilgili özel hükümler çerçevesinde değerlendirilir. SGK gibi kurumların ödemeleri bakımından TBK m.55’in kapsamı ve ödemenin rücu edilebilirliği önem taşıyabilir; her ödeme aynı şekilde indirilmez.

Hesaplama araçları: ön değerlendirme için araçlarımız →

Çevrim içi hesaplamalar yaklaşık fikir verir. Dosyaya özgü rapor ve belgeler incelenmeden kesin tutar, dava sonucu veya tahsil tarihi vaat edilemez.

Maddi tazminat başvurusu ve dava süreci

Talep kime yöneltilir?

Olayı gerçekleştiren kişi, işleten, işveren, sözleşmenin tarafı, sigorta şirketi veya idare gibi farklı muhataplar gündeme gelebilir. Her olayda hepsi birlikte sorumlu değildir. Sorumluluğun dayanağı, sigorta kapsamı ve doğru tarafın belirlenmesi ilk aşamada yapılmalıdır.

Sigorta başvurusu, arabuluculuk ve görevli merci

Sigortaya ilişkin bazı taleplerde dava veya tahkim öncesinde yazılı başvuru gerekir. Başvurunun eki, teslim tarihi ve verilen cevap saklanmalıdır. Sigorta tahkimine başvuru koşulları ile mahkemeye başvuru koşulları aynı değildir; her sigorta uyuşmazlığı kendiliğinden tahkime uygun sayılmaz.

Arabuluculuk zorunluluğu uyuşmazlığın türüne bağlıdır. Örneğin iş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat davaları ile diğer işçilik alacakları aynı kurala tabi değildir. Ticari ve tüketici uyuşmazlıklarında da ilgili dava şartları ayrıca kontrol edilir. Bütün maddi tazminat davalarının aynı mahkemede görüldüğü söylenemez.

Maddi tazminatta zamanaşımı

Haksız fiil, sözleşme, trafik kazası, iş kazası ve idari işlem veya eylem aynı süre kurallarına tabi olmayabilir. Zararın ve sorumlunun öğrenilmesi, olay tarihi, gelişen zarar, ceza zamanaşımı ve süreyi etkileyen işlemler dosyaya göre değerlendirilir. Ceza soruşturmasının sürmesi bütün diğer başvuru sürelerini kendiliğinden korumaz.

1. Olay, belgeler ve zarar kalemlerinin belirlenmesi
2. Doğru muhatap, başvuru yolu ve sürelerin kontrolü
3. Gerekli yazılı başvuru ve varsa dava şartlarının tamamlanması
4. Başvuru veya davada delil ve bilirkişi incelemeleri
5. Rapor, ödeme ve itirazların değerlendirilmesi

Sulh veya ibra teklifinde yalnızca ödenen tutar değil; belgenin hangi talepleri kapsadığı, bakiye zarar ve geçerlilik koşulları da incelenir. Hak kaybı ihtimali bulunan belgeler, kapsamı anlaşılmadan imzalanmamalıdır.

Maddi tazminat için gerekli belgeler

İlk görüşmeye bütün evrakın tamamlanmasını beklemeden elinizdeki belgelerle başvurabilirsiniz. Eksik kayıtların hangi yolla temin edileceği, olayın niteliğine göre belirlenir. Genel bir hazırlık listesi şöyledir:

• Olay tarihi, kısa anlatım, taraf ve tanık bilgileri
• Kaza veya olay tutanağı, fotoğraf, kamera kaydının bulunduğu yer
• Ekspertiz, servis, onarım, fatura ve araç/eşya bilgileri
• Sağlık raporları, tedavi ve istirahat belgeleri
• Gelir, ücret, meslek, ticari kayıt ve destek ilişkisi belgeleri
• Sözleşme, yazışma, ihtar ve teslim kayıtları
• Poliçe, sigorta başvurusu, cevap ve teslim belgeleri
• SGK kayıtları, önceki ödemeler, sulh/ibra ve tebligatlar

Gereksiz kişisel veya sağlık belgesi paylaşmadan önce büromuzla uygun aktarım yolunu görüşebilirsiniz. İlk iletişim formunda olayın tarihi ve konusu hakkında kısa bir açıklama yeterlidir.

Maddi zarar ve sigorta uyuşmazlıklarına ilişkin makaleler

Tazminat Hukuku ve Trafik Kazaları kategorilerindeki güncel yazılarımız aşağıda otomatik listelenir. Araç zararları, sigorta başvuruları ve kazalardan doğan talepler için ayrıntılı içerikleri inceleyebilirsiniz.

Maddi tazminat hakkında sıkça sorulan sorular

Resmî kaynaklar ve hukuki çerçeve

Bu sayfa genel bilgilendirme içindir. Somut olayda yürürlük tarihi, özel kanunlar, belgeler ve başvuru koşulları birlikte değerlendirilmelidir. Türk Borçlar Kanunu’nun özellikle m.49–56, m.72 ve m.112 hükümleri genel çerçeve bakımından önemlidir.

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
• 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu
• Sigorta Tahkim Komisyonu — Başvuru nasıl yapılır?