İş Kazası Tazminatı Rehberi

İş kazası tazminatı hakkında hangi konuda bilgi arıyorsunuz?

Hangi olaylar iş kazası sayılabilir?

İş kazası yalnızca elin makineye sıkışması veya yüksekten düşme gibi olaylarla sınırlı değildir. 5510 sayılı Kanun m.13; işyerinde bulunma, yürütülen iş, işyeri dışı görevlendirme, süt izni ve işverenin sağladığı taşıtla gidiş geliş gibi farklı durumları düzenler. Olayın zamanı, yeri, yapılan iş ve kişinin sigortalılık statüsü birlikte incelenir.

Bir olayın sosyal güvenlik yönünden iş kazası kabul edilmesi ile işverenin tazminat sorumluluğu aynı değerlendirme değildir. Tazminat incelemesinde zarar, sorumluluk sebebi ve olayla zarar arasındaki bağ ayrıca ele alınır. Bu nedenle yalnızca tutanak üzerindeki bir ifadeden kesin sonuç çıkarılmamalıdır.

İş kazası ile meslek hastalığı arasındaki ayrım

Ani bir olay ile işin niteliğine veya çalışma koşullarına bağlı gelişen hastalık farklı inceleme gerektirebilir. Uzun süreli maruziyet, tekrarlayan hareket veya çalışma ortamıyla bağlantılı sağlık sorunlarında meslek hastalığı ihtimali ayrıca değerlendirilir. Bu rehber ağırlıklı olarak iş kazalarını ele alır.

SGK’nın iş kazası kapsamına ilişkin resmî açıklamaları →

İş kazası tazminatı için ilk adımlar

Öncelik sağlık ve güvenliktir. Acil yardım gerekiyorsa 112 üzerinden destek istenir. Olayı kayda almaya çalışırken kendinizi veya başkalarını tehlikeye atmayın. Sağlık kuruluşuna kazanın çalışma sırasında ve hangi koşullarda gerçekleştiğini doğru anlatın.

1. Sağlık kayıtlarını saklayın: İlk muayene, acil servis, ameliyat, epikriz, istirahat ve kontrol belgelerini bir araya getirin.
2. Olayı somutlaştırın: Tarih, saat, işyeri, yapılan iş, kullanılan ekipman ve olayın nasıl geliştiğini kısa bir notla kaydedin.
3. Delillerin kaybolmasını önleyin: Güvenli ve hukuka uygun biçimde fotoğraf, tanık bilgisi, kamera kaydının bulunduğu yer ve işyeri tutanağını belirleyin.
4. Bildirimleri takip edin: İşverenin ve ilgili kurumların kayıtlarını, başvuru tarihini ve teslim belgelerini saklayın.
5. İmza öncesi kapsamı okuyun: Ödeme, sulh, ibra veya olay tutanağının içeriğini inceleyin; gerçeğe aykırı bir anlatımı kabul etmeyin.

Kamera kayıtları saklama süreleri dolunca silinebilir; tanıkların iletişim bilgileri değişebilir. Hangi delil için ne yapılması gerektiğinin erken belirlenmesi, sonraki incelemenin sağlıklı yürütülmesine yardımcı olur. Elinizde bulunmayan kayıtlar için hukuki yoldan temin veya delil tespiti gerekip gerekmediği değerlendirilir.

İş kazası bildirimi, SGK incelemesi ve haklar

İş kazası kaç gün içinde bildirilir?

4/a kapsamında çalışanlarda genel kural, işverenin kolluğa derhal ve SGK’ya kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirim yapmasıdır. İşverenin kontrolü dışındaki yerde olan kazalarda öğrenme tarihi önem taşıyabilir. 4/b ve diğer statülerde bildirim koşulları farklı olabileceğinden aynı süre hesabı herkese uygulanmamalıdır.

İşverenin bildirim yapmaması, olayı kendiliğinden iş kazası olmaktan çıkarmaz. İlgili SGK birimine belgelerle başvuru, olayın araştırılması ve gerektiğinde tespit süreci değerlendirilir. Ret veya uyuşmazlık varsa gerekçe, kayıtlar ve izlenecek başvuru yolu birlikte incelenir.

SGK ödemesi ile iş kazası tazminatı aynı şey midir?

Geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri ve işveren veya diğer sorumlulardan talep edilen tazminat ayrı kurumlardır. Bir ödeme yapılmış olması, başka hiçbir talep kalmadığını göstermez. Ödemenin tazminat hesabına etkisi; niteliği ve rücu edilebilirliği gibi ölçütlerle değerlendirilir (TBK m.55).

SGK sürekli iş göremezlik geliri için meslekte kazanma gücünde en az %10 azalma ölçütü bulunur. Bu eşik, her maddi veya manevi tazminat talebinin aynı orana bağlı olduğu anlamına gelmez. Sağlık raporunun türü, uygulanacak düzenleme ve olayla bağlantısı ayrıca incelenmelidir.

Sigortasız çalışırken iş kazası geçirilirse

İşe giriş bildiriminin yapılmamış olması, kanunen sigortalı sayılan bir çalışanın haklarını tek başına ortadan kaldırmaz. Fiilî çalışma, işveren ilişkisi ve kazanın oluşu delillerle ortaya konulur. Sigortalılık veya hizmet tespiti gerekip gerekmediği, başvurunun tarafları ve kendine özgü süreleri ayrıca değerlendirilir. Kayıt bulunmaması nedeniyle başvurmaktan vazgeçmek doğru olmayabilir.

5510 sayılı Kanun: sigortalılık ve iş kazası hükümleri →

İş kazası tazminatı hangi zararları kapsar?

İş kazası tazminatı dosyasında talep kalemlerinin ayrı belirlenmesi gerekir. Türk Borçlar Kanunu’nun bedensel zarara ilişkin hükümleri; tedavi gideri, kazanç kaybı, çalışma gücündeki azalmanın etkileri ve ekonomik geleceğin sarsılması gibi başlıkları düzenler. Her kalemin koşulu ve ispatı aynı değildir.

Geçici ve sürekli iş göremezlik

Çalışılamayan iyileşme dönemi ile kalıcı sağlık etkilerinin gelecekteki kazanca yansıması birbirinden farklıdır. Ücret bordrosu, banka ödemesi, meslek bilgisi, istirahat ve sağlık kurulu raporları birlikte ele alınır. Bordrodaki tutarın gerçek kazançla uyuşmadığı ileri sürülüyorsa bunun hangi delillerle ortaya konulabileceği incelenir.

Tedavi, bakım ve diğer giderler

Tedavi süreci, bakıcı ihtiyacı, bakımın süresi ve ilgili giderlerin kazayla bağlantısı araştırılır. Faturalar, raporlar, reçeteler ve ödeme kayıtları bu incelemeye yardımcı olur. Aynı zarar için yapılan ödemeler ile SGK’nın karşıladığı kalemlerin hesaplamaya nasıl yansıyacağı ayrıca belirlenir.

İş kazasında manevi tazminat

Manevi tazminat, olayın kişide doğurduğu bedensel veya ruhsal etkilerle bağlantılı ayrı bir taleptir. Sabit bir ücret tarifesi ya da maddi tazminatın otomatik yüzdesi değildir. Olayın ağırlığı, zarar ve diğer somut koşullar değerlendirilir. Ağır bedensel zarar veya ölümde yakınların talepleri de TBK m.56 çerçevesinde ayrıca gündeme gelebilir.

İş kazası tazminatı nasıl hesaplanır?

Yargıtay içtihadı: HGK’nin 02.12.2021 tarihli 2017/(21)10-1179 E., 2021/1563 K. ve 06.12.2022 tarihli 2021/575 E., 2022/1660 K. sayılı kararlarında bakiye ömür için TRH 2010 yaşam tablosu benimsenmiştir. 21.12.2021 tarihli 2018/10-1027 E., 2021/1708 K. sayılı karar ise rücu uyuşmazlığından kaynaklanır. Kararların kapsamı ve hesap açıklaması →

• Gerçek ve belgelenebilir kazanç ile kişinin mesleği
• Yaş, çalışma durumu ve değerlendirmeye elverişli sağlık raporları
• Kazanın oluşu, kusur ve sorumluluk incelemesi
• Geçici çalışma kaybı, kalıcı etkiler ve bakım ihtiyacı
• Hesaba etkisi bulunan sosyal güvenlik ve diğer ödemeler

Bu veriler dosyaya özgüdür. Yalnızca yaş ve maaş bilgisiyle kesin bir iş kazası tazminatı tutarı söylemek sağlıklı değildir. Önce eksik bilgiler belirlenir; sonra gerekli uzmanlık incelemeleri ve hesaplama değerlendirilir. İş kazası tazminatı ile kıdem, ihbar ve ücret alacaklarının da farklı talepler olduğu unutulmamalıdır.

Türk Borçlar Kanunu: bedensel zarar, ölüm ve manevi tazminat →

Yaralanmalı İş Kazası Tazminatı

İş kazasında yaralanan işçinin talepleri yalnızca kalıcı sakatlıkla sınırlı değildir. Kazanın yol açtığı tedavi giderleri, geçici kazanç kaybı, çalışma gücündeki kalıcı etkiler ve manevi zarar, kendi koşulları içinde değerlendirilir. Yaralanmanın türü tek başına tazminat tutarını veya sorumluluğu belirlemez.

• Tedavi ve bakım giderleri: Kazayla bağlantılı, gerekli giderler ve bakım ihtiyacı somut belgelerle incelenir.
• Geçici ve kalıcı kayıplar: İyileşme süresi, meslek, gerçek kazanç ve uygun sağlık raporları birlikte değerlendirilir.
• Manevi tazminat: Yaralanmanın bedensel ve ruhsal etkileri dikkate alınır; sabit bir tarife uygulanmaz.

SGK sürekli iş göremezlik gelirinde aranan en az %10 meslekte kazanma gücü kaybı, işverene yöneltilebilecek bütün maddi ve manevi tazminat taleplerinin ortak alt sınırı değildir. SGK yardımları ile özel hukuk tazminatının koşulları ayrılmalıdır.

Belge hazırlığı, kusur incelemesi, TRH 2010 ile hesaplama ve ilgili Yargıtay kararları için Yaralanmalı İş Kazası Tazminatı: İşçinin Hakları ve Dava Süreci makalemizi inceleyebilirsiniz.

Ölümlü iş kazası ve destekten yoksun kalma

Ölüm halinde cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse ilgili tedavi ve çalışma kaybı kalemleri ile destekten yoksun kalma talepleri incelenebilir. Destekten yoksun kalma; ölen kişinin sağladığı veya sağlaması beklenen desteğin kaybıyla ilgilidir. Yalnızca mirasçılık belgesine bakılarak tüm hak sahipleri ve paylar belirlenmez.

Eş, çocuk, anne veya baba gibi yakınlar yönünden gerçek destek ilişkisi, yaş, gelir ve yaşam koşulları değerlendirilir. Diğer kişilerin talepleri de somut destek ilişkisine göre ayrıca ele alınabilir. Yakınların manevi tazminat talepleri ile SGK ölüm geliri işlemleri kendi koşulları çerçevesinde yürütülür.

• Ölüm ve aile ilişkisini gösteren belgeler
• Ölenin mesleği, geliri ve destek ilişkisine dair kayıtlar
• Kaza tutanağı, soruşturma bilgileri ve tanıklar
• SGK kararları, gelir bilgileri ve yapılan ödemeler

Aile içindeki herkesin aynı talebe veya aynı paya sahip olduğu varsayılmamalıdır. İlk görüşmede aile ve destek ilişkilerinin açık anlatılması, başvurunun doğru kişiler ve doğru taleplerle hazırlanmasına yardımcı olur.

İşverenin sorumluluğu ve kusur incelemesi

İşverenin iş sağlığı ve güvenliğini sağlama borcu; risklerin önlenmesi, eğitim, organizasyon, uygun ekipman ve tedbirlerin uygulanmasını içerir. 6331 sayılı Kanun m.4 ve TBK m.417 bu çerçevede önem taşır. Yalnızca bir eğitim belgesinin imzalanmış olması, bütün güvenlik yükümlülüklerinin yerine getirildiğini tek başına göstermez.

Kazanın oluş biçimi, verilen talimat, kullanılan ekipman, koruyucu tedbirler, denetim ve çalışanların davranışları birlikte incelenir. İşçiye kusur yüklenmesi iddiası da olayın teknik ve hukuki koşullarıyla değerlendirilir. Kusur oranı sadece taraflardan birinin tuttuğu tutanakla kesinleşmiş kabul edilmez.

Karar örneği: Yargıtay 10. HD’nin 26.09.2023 tarihli 2022/8503 E., 2023/8745 K. sayılı kararı, teknik olaya uygun kusur incelemesi ve rapora itirazın önemini gösterir. Karar özeti ve kaynak metin →

Asıl işveren, alt işveren ve üçüncü kişiler

Şantiyede veya birden fazla işletmenin bulunduğu yerde kazanın meydana gelmesi, bütün şirketlerin otomatik olarak aynı sorumluluğa sahip olduğu anlamına gelmez. Gerçek çalışma ilişkisi, işin organizasyonu ve ilgili hukuki bağlar araştırılır. İşveren dışında ekipman, trafik veya başka bir sebeple sorumlu olabilecek kişiler varsa taleplerin muhatabı ayrıca belirlenir.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu →

Kurye, trafik, şantiye ve diğer özel durumlar

Kurye kazası hem trafik hem iş kazası olabilir mi?

Çalışma sırasında gerçekleşen bir trafik kazasında iş kazası ve trafik sorumluluğu boyutları birlikte gündeme gelebilir. Çalışma ilişkisi, görev, sigortalılık statüsü ve kaza koşulları incelenir. Sigorta başvurusu ile işveren veya diğer sorumlulara yöneltilecek talepler ayrı değerlendirilir; aynı zarar için mükerrer tahsil yapılamaz.

“Esnaf kurye” veya benzeri bir sözleşme başlığı, çalışma ilişkisinin bütün sonuçlarını tek başına belirlemez. İşin fiilen nasıl yürütüldüğü, bağımlılık, talimat ve organizasyon verileri önemlidir. Her kurye için işçi veya bağımsız çalışan sonucu peşinen çıkarılmamalıdır.

Kurye iş kazası ve trafik kazası makalemizi okuyun →

Trafik Kazası Tazminatı Rehberi →

İnşaat, fabrika ve servis kazaları

Yüksekten düşme, makine kazası, elektrik teması veya servis kazasında olay yeri ve ekipmana ait kayıtlar önemlidir. Şantiye giriş kayıtları, vardiya çizelgeleri, görev belgeleri, risk değerlendirmeleri ve tanıklar dosyanın niteliğine göre incelenebilir. İşe gidiş gelişteki her olayın kendiliğinden iş kazası olduğu varsayılmamalı; ulaşımın koşulları belirlenmelidir.

Stajyerler ve kamu görevlileri

Stajyer, çırak, bağımsız çalışan veya kamu görevlisi bakımından sigorta kapsamı ve başvuru yolu aynı olmayabilir. Çalışma statüsüne ve olay tarihine uygun mevzuat incelenmelidir. Bu sayfadaki işçi ve işveren ilişkisine ilişkin açıklamalar, bütün çalışma statülerine aynen uygulanmamalıdır.

İş kazası tazminatı davası ve başvuru süreci

İş kazasında arabuluculuk zorunlu mu?

7036 sayılı Kanun m.3/3 uyarınca iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları, dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir. Bu ayrım, kıdem veya ücret gibi diğer işçilik alacaklarının da aynı kurala tabi olduğu anlamına gelmez.

Görevli ve yetkili mahkeme

İş ilişkisi kapsamındaki iş kazası tazminat uyuşmazlıkları kural olarak iş mahkemelerinde görülür. İşin yapıldığı yer, davalının yerleşim yeri ve kanundaki diğer yetki kuralları incelenir. Kanun m.6/3, kazanın veya zararın gerçekleştiği yer ile zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesini de düzenler. Çalışma statüsü ve talebin tarafları görev değerlendirmesini değiştirebilir.

Süreler neden dosyaya göre incelenmeli?

SGK bildirimi, Kurum kararına başvuru, sigortalılık tespiti ve tazminat davasının süreleri birbirinden farklıdır. Kazanın tarihi, zararın niteliği, raporlar, tebligatlar ve hukuki dayanak birlikte incelenmeden tek bir genel süreye güvenilmemelidir. Ceza soruşturması bulunması bütün özel hukuk başvuru sürelerini kendiliğinden korumaz.

1. Olay ve çalışma ilişkisinin ilk incelemesi
2. SGK, sağlık ve soruşturma kayıtlarının değerlendirilmesi
3. Sorumluların, taleplerin ve eksik belgelerin belirlenmesi
4. Gerekli başvuru ve dava işlemleri
5. Teknik, tıbbi ve hesap bilirkişisi raporlarının incelenmesi

Her dosyada aynı sırayla ve aynı sürede ilerlenmez. İş kazası tazminatı davasının sonucu veya tahsil zamanı önceden garanti edilemez. Yeni raporlar ve itirazlar geldikçe dosya değerlendirmesi güncellenir.

Tazminat alacağı için ihtiyati haciz

Yargıtay 21. HD’nin 27.10.2014 tarihli 2014/21038 E., 2014/21387 K. sayılı kararı, ihtiyati haciz isteminin ihtiyati tedbirden ayrı değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyar. Koşullar ve teminat somut dosyada incelenir. İhtiyati haciz açıklaması ve karar kaynağı →

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu →

İş kazası tazminatı için gerekli belgeler

İlk görüşmede elinizdeki belgeleri ve henüz ulaşamadığınız kayıtları ayrı belirtmeniz yeterlidir. Her dosya için bütün evrakın başlangıçta bulunması beklenmez. Belge listesinin olayın niteliğine göre tamamlanması gerekir.

• Kaza tarihi, olay özeti ve işveren/işyeri bilgileri
• İş sözleşmesi, SGK hizmet dökümü ve işe giriş/çıkış kayıtları
• Ücret bordroları, banka ödemeleri ve meslek bilgileri
• Olay tutanağı, fotoğraflar, kamera bilgisi ve tanık iletişimleri
• Hastane, tedavi, istirahat ve sağlık kurulu raporları
• SGK başvuruları, kararları ve gelir/ödeme kayıtları
• Varsa savcılık veya dava dosya bilgileri ve tebligatlar
• İbra, sulh, sigorta poliçesi veya ödeme belgeleri

Sağlık evrakı ve kişisel kayıtları yalnızca gerekli kapsamda ve güvenli iletişim yoluyla paylaşın. İlk iletişim formunda olayın tarihini ve konusunu kısaca belirtmeniz yeterlidir; ayrıntılı dosya aktarımı için büromuzla görüşebilirsiniz.

İş kazası ile ilgili makaleler

İş kazası raporu, SGK bildirimi, tazminat davası ve kurye kazalarına ilişkin ayrıntılı yazılarımızı bu bölümde okuyabilirsiniz.

İş kazası tazminatı hakkında sıkça sorulan sorular

Resmî kaynaklar ve hukuki çerçeve

Bu rehber genel bilgilendirme içindir. Somut dosyada olay tarihindeki mevzuat, çalışma statüsü ve belgeler birlikte değerlendirilir. Başvuru öncesinde aşağıdaki resmî kaynaklar ve ilgili düzenlemeler kontrol edilmelidir.

• SGK — İş kazası bildirimi ve sigorta hakları
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu
• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu