Yaralanmalı İş Kazası Tazminatı: İşçinin Hakları ve Dava Süreci

Tazminat Hukuku / Yazan /

Yaralanmalı iş kazası tazminatı için mutlaka kalıcı sakatlık yaşamanız gerekmez. Kazanın yol açtığı geçici gelir kaybı, tedavi giderleri ve manevi zarar da koşulları varsa talebe konu olabilir. Örneğin kırık iyileşse bile çalışamadığınız dönemde gelir kaybetmiş olabilirsiniz. Hangi gideri kimin karşıladığı ve SGK’nın yaptığı ödemeler, tazminat hesabında ayrıca önem taşır. [2] [5]

Genel başvuru çerçevesi için İş Kazası Tazminatı Bilgi Merkezi sayfamızı inceleyebilirsiniz.

İçindekiler

Yaralanmalı iş kazasında hangi haklar gündeme gelir?

Yaralanmalı iş kazası tazminatı, kaza nedeniyle ortaya çıkan bedensel ve ruhsal zararların hukuken sorumlu kişilerden giderilmesini konu alır. Yaralanmanın adı tek başına hak sahipliğini veya tutarı belirlemez. Mahkeme kırık, yanık, ezilme veya başka bir yaralanmada tedavi sürecini, çalışmaya etkisini, zararı ve sorumluluğu birlikte inceler.

İş kazası sayılma koşulları ile işverenin tazminat sorumluluğu ayrı değerlendirmelerdir. 5510 sayılı Kanun m.13 kapsamındaki bir olayın SGK tarafından iş kazası kabul edilmesi, işverenin her zarar için kendiliğinden ve aynı ölçüde sorumlu olduğu anlamına gelmez. Bu yazı esas olarak hizmet akdiyle çalışan işçilerin yaralanmalarını ele alır; kamu görevlileri ve bağımsız çalışanlar bakımından başvuru yolları farklılaşabilir.

Yaralanma sonrasında sağlık kayıtları ve deliller

Acil yardım ve güvenliğin sağlanması ilk sıradadır. Sağlık kuruluşuna kazanın iş sırasında veya işle bağlantılı hangi koşulda meydana geldiği doğru anlatılmalıdır. Delil toplamak için tedavi geciktirilmemelidir. İlk muayene ve sonraki kontrol kayıtları, kazanın sonuçlarının anlaşılması için birlikte saklanmalıdır.

Belge veya kontrol noktasıNeden önemli?
Epikriz, ameliyat, görüntüleme, reçete, istirahat ve kontrol belgeleriYaralanmanın ve tedavinin seyrini göstermek
Olayın tarihi, saati, yapılan iş ve kullanılan ekipmana ilişkin bilgilerKazanın oluş şeklini açıklamak
Hukuka uygun şekilde edinilen fotoğraflar, tanık bilgileri ve kamera kayıtlarının bulunduğu yerlerOlayı aydınlatabilecek delilleri belirlemek
Vardiya, görevlendirme, ücret ve SGK kayıtlarıÇalışma ilişkisi ve kazanç verilerini karşılaştırmak
Tedavi, ulaşım ve bakım giderlerine ilişkin belgelerİstenen giderleri belgelemek

Kamera kayıtları silinmeden korunmaları için başvurabileceğiniz hukuki yolları gecikmeden araştırın. İşyerinin düzenlediği tutanak önemli bir delil olabilir; ancak tutanaktaki kusur açıklaması mahkemeyi tek başına bağlamaz. Hastane kaydındaki eksik veya farklı kayıt da bütün hakları kendiliğinden ortadan kaldırmaz; gerçek olay diğer delillerle araştırılır.

Yaralanmalı iş kazasında maddi tazminat kalemleri

Türk Borçlar Kanunu m.54 kapsamında tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalması veya yitirilmesi nedeniyle doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılması incelenir. Her kalem için kazayla bağlantı, zararın varlığı ve kapsamı ortaya konulmalıdır. Aynı zararın birden fazla kez karşılanmaması için yapılan ödemelerin niteliği de belirlenir. [1]

Tedavi ve bakım giderleri

Gerekli tedavi, rehabilitasyon, yardımcı araç, ulaşım ve bakım giderleri talebin kapsamına girebilir. Her harcamanın otomatik olarak işverenden istenebileceği varsayılmamalıdır. Giderin tıbbi gerekliliği, makullüğü, kazayla ilişkisi ve başka bir kurum tarafından karşılanıp karşılanmadığı araştırılır. Bakım ihtiyacı iddiası da uygun tıbbi verilerle desteklenmelidir.

İyileşme dönemindeki kazanç kaybı

İşçinin tedavi ve iyileşme nedeniyle çalışamadığı dönem ile bu dönemdeki gelir durumu incelenir. SGK ödeneği, ücret ödemesi ve diğer tahsilatlar ayrı belirlenir. İstirahat raporundaki gün sayısını ücretle çarpmak, her dosyada doğru tazminat sonucunu vermez.

Kalıcı etkiler ve gelecekteki kayıplar

Yaralanmanın mesleki faaliyetleri ve gelecekteki kazanç üzerinde kalıcı etkisi bulunabilir. Uygun sağlık raporu, meslek, yaş ve kazanç verileri hesap açısından önemlidir. İşçinin aynı ücretle çalışmaya devam etmesi tek başına bütün maddi zarar taleplerinin reddedileceği anlamına gelmez; çalışma gücündeki etkiler ve ileri sürülen zarar ayrıca değerlendirilir.

Zarar kalemlerini Maddi Tazminat Rehberi sayfamızda da bulabilirsiniz.

Manevi tazminat nasıl değerlendirilir?

Manevi tazminat, yaralanmanın kişi üzerindeki bedensel ve ruhsal etkileri için TBK m.56 çerçevesinde değerlendirilen ayrı bir taleptir. Sabit bir tarife veya maddi tazminata uygulanacak ortak bir yüzde yoktur. Yaralanmanın ağırlığı, tedavi süreci, kalıcı etkiler ve olayın diğer koşulları dikkate alınır.

Yakınların manevi tazminat istemi de her yaralanmada otomatik olarak doğmaz. Ağır bedensel zarar durumunda TBK m.56/2 kapsamındaki koşullar ayrıca incelenir. Bu talep, yaralanan işçinin kendi manevi tazminatından ayrıdır. Manevi tazminatın koşullarını ayrı rehberimizde açıklıyoruz.

Kalıcı iş göremezlik yoksa tazminat istenebilir mi?

Kalıcı kayıp bulunmaması bütün tazminat taleplerini ortadan kaldırmaz. Geçici kazanç kaybı, koşulları bulunan tedavi ve bakım giderleri ile manevi zarar ayrıca değerlendirilir. Bunun tersine, bir raporda oran yazması da tek başına belirli tutarda tazminat kazanıldığı anlamına gelmez.

SGK sürekli iş göremezlik geliri için aranan meslekte kazanma gücünün en az %10 azalması koşulu, işverene yöneltilen bütün maddi ve manevi tazminat taleplerinin ortak eşiği değildir. Engellilik oranı, meslekte kazanma gücü kaybı ve çalışma gücü kaybı aynı kavramlar olarak kullanılmamalıdır. Raporun amacı, yetkili değerlendirme birimi ve uygulanabilir düzenleme kontrol edilmelidir.

SGK ödemesi ile işverenden tazminat arasındaki fark

SGK tarafından sağlanan sigorta yardımları ile işveren veya diğer sorumlulara yöneltilen özel hukuk talepleri farklı hukuki temellere dayanır. 4/a kapsamındaki iş kazalarında geçici iş göremezlik ödeneği için hastalık sigortasındaki 90 günlük prim ve ilk iki güne ilişkin bekleme koşulları uygulanmaz; usulüne uygun rapor ve diğer yasal şartlar içinde değerlendirme yapılır.

Sürekli iş göremezlik gelirinde yetkili sağlık kurulu raporları ve Kurum Sağlık Kurulu değerlendirmesi önemlidir. Gelir bağlanması ile tazminat hesabı birbirinin yerine geçmez. SGK ödemelerinin tamamının tazminattan doğrudan indirileceği de söylenemez; TBK m.55 ve ilgili sosyal güvenlik hükümleri kapsamında ödemenin türü ve rücu edilebilirliği incelenir.

4/a çalışanlar yönünden işverenin SGK bildirimi için genel süre kazadan sonraki üç iş günüdür; kolluğa bildirim derhal yapılır. İşverenin kontrolü dışında gerçekleşen kazalarda öğrenmeye ilişkin özel hüküm dikkate alınır. Raporlar ve başvuru adımları için İş Kazası ve Tazminat Rehberi sayfamıza geçebilirsiniz.

Tazminat kimden istenir, kusur nasıl incelenir?

İşverenin işçiyi gözetme ve iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri TBK m.417 ve 6331 sayılı Kanun çerçevesinde ele alınır. Eğitim, iş organizasyonu, ekipman güvenliği, koruyucu önlemler ve denetimin gerçekten uygulanıp uygulanmadığı önemlidir. Sadece eğitim formunda imza bulunması bütün önlemlerin alındığını göstermez. [4]

Asıl işveren–alt işveren ilişkisi veya üçüncü kişilerin kazaya katılması hâlinde, her kişinin hukuki konumu ayrıca belirlenmelidir. Her işyerinde bulunan kişiye aynı nedenle dava açılmaz. İşçinin davranışları da kusur ve zarar bağlantısı bakımından incelenir; “benim hatamdı” şeklindeki kişisel değerlendirme tek başına hukuki sorumluluğu kesinleştirmez.

İşveren mali sorumluluk sigortası varsa sigorta şirketinin konumu, poliçe kapsamı ve uygulanabilir hükümler üzerinden değerlendirilir. Her işyerinde böyle bir poliçe bulunduğu veya her zararın poliçe limitleri içinde kaldığı varsayılmamalıdır. İş sırasında yaşanan trafik kazalarında ayrıca kurye kazaları ve trafik kazası tazminatı kapsamındaki sorumluluklar gündeme gelebilir.

Yargıtay kararında kusur ve rapora itirazın önemi

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 26.09.2023, 2022/8503 E., 2023/8745 K. Karar, işverenin güvenlik önlemleri yönünden kusurunun somut olayın teknik özellikleriyle araştırılması gerektiğini vurgular. Kusurun objektifleştirilmesi, kusursuz sorumlulukla aynı şey değildir. Daire, olayın oluşuna uygun açıklama içermeyen kusur raporuna dayanılmasını hatalı bulmuştur.

Karardan kısa alıntı: “objektifleştirilen kusur, kusur sorumluluğunu kusursuz sorumluluğa yaklaştırsa da onu kusursuz sorumluluk haline dönüştürmez.”

Aynı dosyada, işçinin itiraz etmediği %20 oranının yalnızca işverenin itirazı üzerine %23’e yükselmesi, işveren lehine oluşan usulî kazanılmış hak çerçevesinde değerlendirilmiştir. Bu sonuç dosyanın itiraz ve kanun yolu durumuyla ilgilidir; her yeni raporun her koşulda dikkate alınamayacağı biçiminde genellenmemelidir.

Karar atfı: kusur yönünden değerlendirme a; rapora itiraz yönünden değerlendirme b.

Yaralanmalı iş kazası tazminatı ne kadar olur?

Yalnızca “kol kırığı”, “üç aylık rapor” veya bir kayıp oranı bilgisiyle güvenilir tazminat tutarı verilemez. Yaralanmanın sonuçları, yaş, meslek, gerçek kazanç, iyileşme süresi, kusur, bakım ihtiyacı ve ödemeler birlikte değerlendirilir. Aktüeryal hesap için gerekli verilerin doğru ve dosyayla uyumlu olması gerekir.

Örneğin aynı tür kırık geçiren iki işçinin tedavi süresi ve mesleki etkilenmesi farklı olabilir. Birinde tam iyileşme olurken diğerinde kalıcı hareket kısıtlılığı ortaya çıkabilir. Bu örnek belirli bir sonuç veya tutar taahhüdü değildir; yaralanmanın adından çok kişiye özgü sonuçların neden incelendiğini gösterir.

Bakiye ömür hesabında TRH 2010 ve Hukuk Genel Kurulu kararları

Bakiye ömür, gelecekteki zararın hangi süre için hesaplanacağını belirleyen varsayımsal bir veridir; kişinin kesin yaşam süresi değildir. HGK’nin 02.12.2021 tarihli, 2017/(21)10-1179 E., 2021/1563 K. sayılı kararında, iş kazasından doğan maddi tazminat hesabında Türkiye’ye özgü verileri içeren TRH 2010 yaşam tablosunun kullanılması uygun bulunmuştur.

HGK’nin 21.12.2021 tarihli, 2018/10-1027 E., 2021/1708 K. sayılı kararı ise rücuan tazminat uyuşmazlığından kaynaklanır. Bu kararda da gerçek zarar hesabında TRH 2010 tablosunun kullanılması gerektiği kabul edilmiştir. Kararın dava türü, işçinin doğrudan tazminat talebinden ayrı tutulmalıdır.

HGK’nin 06.12.2022 tarihli, 2021/575 E. (2021/3-575), 2022/1660 K. sayılı kararının 34. paragrafında, önceki iki karara atıf yapılarak gerçek zararı belirlerken gerçeğe en yakın verileri kullanma gereği açıklanmış; TRH 2010 tablosunu esas alan direnme kararı bu yönden uygun bulunmuştur.

Karardan kısa alıntı: “ülkemize özgü ve güncel verileri içeren TRH 2010 yaşam tablosunun esas alınması gerektiği”

Yaşam tablosunun seçimi; gelir, kusur, iş göremezlik, hesap yöntemi ve mahsup incelemesinin yerine geçmez. Dosyada önceki raporlar, itirazlar ve kanun yolu kararları nedeniyle oluşabilecek usulî kazanılmış haklar da ayrıca incelenmelidir. Bu kararlar belirli bir tazminat tutarını garanti etmez.

Dava, arabuluculuk ve zamanaşımında dikkat edilecekler

İşçi–işveren ilişkisinden kaynaklanan iş kazası tazminat uyuşmazlıklarında kural olarak iş mahkemeleri görevlidir. Kamu görevlisinin idareye yönelttiği istem veya farklı kişilere karşı farklı hukuki dayanaklarla ileri sürülen talepler aynı kurala bağlanamaz. Taraflar ve talebin niteliği belirlenmelidir.

7036 sayılı Kanun m.3/3 kapsamındaki iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında dava şartı arabuluculuk uygulanmaz. Ücret, kıdem ve benzeri başka işçilik alacakları bakımından aynı sonuç otomatik olarak geçerli değildir.

İşverene karşı sözleşmesel sorumluluk temelinde ileri sürülen taleplerde TBK m.146’daki on yıllık genel zamanaşımı çerçevesi önem taşır. Ancak başlangıç, gelişen zarar, sorumlunun sıfatı, farklı hukuki nedenler ve süreyi etkileyen işlemler ayrıca incelenir. Her davalı ve her talep için tek bir süre verilemez. Tedavi veya ceza soruşturmasının devam ettiği düşüncesiyle başvurular ertelenmemelidir.

İş sözleşmesinin sona ermesi, iş kazası tazminat davası açmanın ön şartı değildir. İşçi çalışmayı sürdürürken de koşulları bulunan taleplerini ileri sürebilir. Fesih ve işe iade gibi ayrı konular için İş Hukuku Rehberi incelenebilir.

Tazminat alacağı için ihtiyati haciz istenebilir mi?

İhtiyati haciz, para alacağının tahsilini güvenceye almaya yönelik geçici hukuki korumadır. İhtiyati tedbirle aynı kurum değildir. İİK m.257 ve devamındaki koşullar, alacağın ve haciz nedenlerinin yaklaşık ispatı, teminat ve uygulama süreleri ayrıca değerlendirilir. Karar verilmesi, tazminatın kesinleştiği veya hemen tahsil edildiği anlamına gelmez.

Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, 27.10.2014, 2014/21038 E., 2014/21387 K. İş kazasına dayalı maddi ve manevi tazminat davasında Daire, haksız fiilden doğan tazmin yükümlülüğünün olay tarihinde muaccel olduğunu açıklamış; ihtiyati haciz isteminin, ihtiyati tedbir koşulları tartışılarak reddedilmesini hatalı bulmuştur. Karar, her iş kazasında kendiliğinden haciz konulmasını değil, istemin doğru hukuki kurumun koşullarıyla incelenmesini destekler.

İİK — ihtiyati haciz hükümleri [8]

Hak arama sürecinde sık yapılan hatalar

  • SGK rapor parası ile işverenden istenen tazminatı aynı ödeme sanmak
  • %10’un altındaki her kayıpta hiçbir hak bulunmadığını düşünmek
  • Tedavi sürerken kalıcı etkilerin kesinleştiğini varsaymak
  • Kazanç kaydını, gider belgelerini ve tanık bilgilerini saklamamak
  • İbra, sulh veya ödeme belgesinin gelecekteki taleplere etkisini incelemeden imzalamak
  • Ceza sürecinin bütün tazminat sürelerini kendiliğinden koruduğunu düşünmek

Şikâyet, uzlaştırma, sulh ve ibra birbirinden farklı işlemlerdir. Birinin sonuçları diğerine otomatik olarak taşınamaz. Özellikle ödeme karşılığında imzalanacak belgenin kapsamı, geçerliliği ve hangi zararları içerdiği somut metin üzerinden incelenmelidir.

Yaralanmalı iş kazası hakkında sıkça sorulan sorular

Kalıcı sakatlık olmadan maddi tazminat istenebilir mi?

Kalıcı kayıp bulunmasa da geçici kazanç kaybı ve koşulları bulunan diğer giderler değerlendirilebilir. Hangi zararın doğduğu ve kazayla bağlantısı ortaya konulmalıdır.

Kırık için belirli bir tazminat tarifesi var mı?

Hayır. Kırığın türü tek başına tutarı belirlemez. Tedavi, kalıcı etkiler, meslek, kazanç ve sorumluluk verileri birlikte incelenir.

SGK gelir bağlamadıysa işverene dava açılamaz mı?

SGK geliri ile özel hukuk tazminatının koşulları aynı değildir. Gelir bağlanmaması bütün tazminat taleplerini kendiliğinden engellemez.

Yaralanan işçinin ailesi de manevi tazminat isteyebilir mi?

Her yaralanmada otomatik bir hak doğmaz. Ağır bedensel zararda yakınların talepleri TBK m.56/2 çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.

Çalışmaya devam etmek tazminata engel mi?

İşten ayrılmak iş kazası tazminat davasının ön şartı değildir. Çalışmaya devam edilmesi, ileri sürülen zararların ayrıca incelenmesini gerektirir.

Kaynakça

  1. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.54–56, 146 ve 417 ↩
  2. 5510 sayılı Kanun — m.13, 18 ve 19 ↩
  3. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu — m.3 ve 5 ↩
  4. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ↩
  5. SGK — İş kazası ve sağlanan sigorta hakları ↩
  6. Yargıtay HGK, 02.12.2021, 2017/(21)10-1179 E., 2021/1563 K. ↩
  7. Yargıtay HGK, 21.12.2021, 2018/10-1027 E., 2021/1708 K. ↩
  8. İİK — ihtiyati haciz hükümleri ↩

Yasal Uyarı

Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup somut bir uyuşmazlığa ilişkin hukuki görüş veya sonuç garantisi niteliğinde değildir. Her somut olay, kendi koşulları, delilleri ve uygulanacak hukuk çerçevesinde değerlendirilir. Kanunen izin verilen kullanımlar saklı kalmak üzere, makalenin özgün metninin izinsiz çoğaltılması ve yayımlanması yasaktır.

İlgili Makaleler

Yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir