Uyuşturucu kullanma suçu nedeniyle ilk yakalanmada doğrudan hapis cezası mı verilir? TCK 191 hapis cezası öngörür; ancak soruşturma aşamasında özel bir erteleme ve denetimli serbestlik süreci vardır. Kararın tebliği ve kişinin sonraki davranışları dosyanın gidişini etkiler. [1]
Bu yazıda neler var?
- Suçun Tanımı ve Unsurları
- Ceza ve Artırım
- TCK 191’in Güncel Metni
- İlk Yakalanma ve Denetimli Serbestlik
- Yargıtay Kararları
- Sık Sorulan Sorular
Uyuşturucu kullanma suçunun maddi ve manevi unsurları
TCK 191, uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi kullanmayı ve kullanmak için satın almayı, kabul etmeyi ya da bulundurmayı kapsar. Maddi unsur, somut fiilin ve suç konusu maddenin tespitidir. Bulundurulan maddenin kişisel kullanım amacıyla mı, başkasına verme veya ticaret amacıyla mı tutulduğu delillerin bütünüyle belirlenir. Manevi unsur bakımından fiilin kasten işlenmesi gerekir; kullanmak için satın alma, kabul etme veya bulundurmada kullanım amacı ayrıca aranır. Maddenin miktarı veya kişinin kullanıcı olduğuna dair test sonucu tek başına ticaret ile kullanım ayrımını çözmez. [1]
TCK 191’in güncel tam metni
Aşağıda TCK 191’in 26 Ekim 2026 tarihinde Adalet Bakanlığı mevzuat sayfasında yer alan metni bulunuyor. Madde metni, yorumlarımızdan ayrı olarak aynen aktarılmıştır. [1]
Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak
Madde 191- (Değişik: 18/6/2014 – 6545/68 md.)
(1) Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Bu suçtan dolayı başlatılan soruşturmada şüpheli hakkında 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesindeki şartlar aranmaksızın, beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir. Cumhuriyet savcısı, bu durumda şüpheliyi, erteleme süresi zarfında kendisine yüklenen yükümlülüklere uygun davranmadığı veya yasakları ihlal ettiği takdirde kendisi bakımından ortaya çıkabilecek sonuçlar konusunda uyarır. (Ek cümle:28/3/2023-7445/18 md.) Erteleme kararı kolluk birimlerine de bildirilir.
(3) (Değişik:28/3/2023-7445/18 md.) Erteleme süresi zarfında şüpheli hakkında asgari bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır. Bu süre denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi üzerine veya resen Cumhuriyet savcısının kararı ile altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl daha uzatılabilir. Hakkında denetimli serbestlik tedbiri verilen kişi, gerek görülmesi hâlinde denetimli serbestlik süresi içinde tedaviye tabi tutulabilir. Cumhuriyet savcısı, erteleme süresi zarfında uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanıp kullanmadığını tespit etmek için yılda en az iki defa şüphelinin ilgili kuruma sevkine karar verir.
(4) Kişinin, erteleme süresi zarfında;
a) Kendisine yüklenen yükümlülüklere veya uygulanan tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar etmesi,
b) Tekrar kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması,
c) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması,
hâlinde, hakkında kamu davası açılır.
(5) Erteleme süresi zarfında kişinin kullanmak için tekrar uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması, dördüncü fıkra uyarınca ihlal nedeni sayılır ve ayrı bir soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmaz.
(6) Dördüncü fıkraya göre kamu davasının açılmasından sonra, birinci fıkrada tanımlanan suçun tekrar işlendiği iddiasıyla açılan soruşturmalarda ikinci fıkra uyarınca kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilemez.
(7) Şüpheli erteleme süresi zarfında dördüncü fıkrada belirtilen yükümlülüklere aykırı davranmadığı ve yasakları ihlal etmediği takdirde, hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.
(8) Bu Kanunun;
a) 188 inci maddesinde tanımlanan uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti,
b) 190 ıncı maddesinde tanımlanan uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma,
suçundan dolayı yapılan kovuşturma evresinde, suçun münhasıran bu madde kapsamına girdiğinin anlaşılması hâlinde, sanık hakkında bu madde hükümleri çerçevesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilir.
(9) Bu maddede aksine düzenleme bulunmayan hâllerde, Ceza Muhakemesi Kanununun kamu davasının açılmasının ertelenmesine ilişkin 171 inci maddesi veya hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin 231 inci maddesi hükümleri uygulanır.
(10) (Ek: 27/3/2015-6638/12 md.) Birinci fıkradaki fiillerin; okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askerî ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler ile bunların varsa çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engel veya işaretlerle belirlenen sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.
Uyuşturucu kullanma suçunun cezası ne kadar?
Uyuşturucu kullanma suçu TCK 191/1’de düzenlenir. Bu hüküm, kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alma, kabul etme, bulundurma ya da kullanma fiilleri için iki yıldan beş yıla kadar hapis öngörür. Bu aralık, her olayda hemen mahkûmiyet ve infaz anlamına gelmez. Mahkeme önce fiilin amacını ve delilleri inceler. Satma veya başkasına temin etme iddiası varsa TCK 188 ile ayrım ayrıca yapılır. [1] Uyuşturucu ticareti ile kullanma ayrımını karar örnekleriyle başka yazımızda ele aldık.
Belirli yerlere yakın umumi veya umuma açık yerde işlenirse: TCK 191/10, okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi kanunda sayılan tesislerin belirlenmiş sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde birinci fıkradaki fiillerin işlenmesi hâlinde cezayı yarı oranında artırır. Yalnızca bir okula yakınlık iddiası yetmez; yerin niteliği, sınır ve mesafe somut olayda belirlenmelidir. [1]
İlk kez yakalanan kişiye ne olur?
TCK 191/2 uyarınca bu suç nedeniyle başlatılan soruşturmada savcı, CMK 171’deki genel koşulları aramadan kamu davasının açılmasını beş yıl erteler. Bu, cezanın ertelenmesi veya beraat kararı değildir. Savcı kişiyi yükümlülükler ve ihlalin sonuçları hakkında uyarır. Erteleme döneminde asgari bir yıl savcılık denetimli serbestlik uygular; savcı bu süreyi altışar aylık dönemlerle en fazla iki yıl daha uzatabilir. Gerekli görürse savcılık tedaviye de karar verebilir. Savcı, kullanımın tespiti için yılda en az iki kez ilgili kuruma sevke karar verir. Önceden başka dosyası olan kişiler bakımından da otomatik bir sonuç çıkarmamak gerekir; savcılık ertelemenin geçmişini ve TCK 191/6 hükmünü ayrıca inceler. [1]
Denetimli serbestlik ihlal edilirse dava açılır mı?
Uyuşturucu kullanma suçu bakımından TCK 191/4 üç durumu sayar: Yükümlülüklere veya tedaviye uymamakta ısrar edilmesi; yeniden kullanmak için madde satın alınması, kabul edilmesi veya bulundurulması; yahut yeniden kullanılması. Bu hâllerde savcılık kamu davası açar. Kanun, her tekil randevu aksamasını otomatik olarak “ısrar” diye tanımlamaz. Savcılık, erteleme süresindeki yeni kullanma veya kullanmak için bulundurma fiilini ayrı bir soruşturma konusu yapmaz; önceki ertelemenin ihlali olarak değerlendirir. İhlal olmazsa savcılık sürenin sonunda kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Dava açıldıktan sonraki yeni fiillerde tekrar erteleme verilmesine ilişkin TCK 191/6 sınırlaması vardır. [1]
Erteleme kararı tebliğ edilmediyse ne olur? 2026 Yargıtay kararları
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 10.02.2026 tarihli 2024/8953 E., 2026/1381 K. sayılı kararında usulsüz tebligat ve eksik kanun yolu bildirimini inceledi. Daireye göre usulüne uygun kesinleşmeyen erteleme kararına dayanılarak beş yıllık süre ve denetimli serbestlik süreci başlayamaz; bu nedenle mahkeme, ihlal iddiasıyla açılan davada kovuşturma şartını araştırmalıdır. [2]
Yine 13.01.2026 tarihli 2024/8208 E., 2026/163 K. sayılı kararda, usulsüz tebliğ edilmiş erteleme kararı üzerine verilen mahkûmiyeti hukuka aykırı buldu. Kararda mahkemenin kovuşturma şartı gerçekleşmemişse durma kararı verip geçerli tebligat ve tedbirin sonucunu beklemesi gerektiği açıklandı. Bu kararlar herkese beraat sağlamaz; önce mahkeme dosyadaki tebligat sorununu çözer. [3]
Uyuşturucu kullanma suçunda HAGB ne zaman verilir?
HAGB (hükmün açıklanmasının geri bırakılması), soruşturmadaki kamu davasının açılmasının ertelenmesinden farklıdır. TCK 191/8 özel bir durum düzenler: TCK 188’deki ticaret veya TCK 190’daki kullanılmasını kolaylaştırma suçlamasıyla açılan davada mahkeme, fiilin yalnızca TCK 191 kapsamında kaldığını belirlerse bu madde çerçevesinde HAGB kararı verir. Böylece soruşturma başındaki farklı nitelendirme nedeniyle kişi TCK 191’in özel sürecinden yoksun bırakılmaz. [1]
Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 21.01.2025 tarihli 2023/16451 E., 2025/729 K. sayılı kararı, ticaret diye açılıp kullanma olarak nitelenen davada TCK 191/8’in özel HAGB yolunu tartışıyor. Karar aynı zamanda önceki erteleme ve ihlal sürecinin usulüne uygun yürüyüp yürümediğinin önemini gösterir. HAGB’yi her kullanma dosyasında otomatik bir seçenek gibi görmek doğru olmaz; mahkeme dava türünü, suç tarihini ve önceki kararları da inceler. [4]
Ceza ertelenmesi ile kamu davasının açılmasının ertelenmesi aynı mı?
Hayır. TCK 191/2’de savcı soruşturma aşamasında davanın açılmasını erteler. TCK 51’deki hapis cezasının ertelenmesi ise mahkemenin kurduğu bir mahkûmiyet hükmüne ilişkindir; koşulları farklıdır. Mahkeme HAGB koşullarını ayrıca değerlendirir. Dosyada “erteleme” sözcüğünün geçmesi, hangi kararın verildiğini tek başına anlatmaz. Bu nedenle kararın dayandığı maddeye ve kesinleşme durumuna bakmak gerekir. [1]
Erteleme ile HAGB arasındaki fark nedir?
| Karar | Aşama | Temel ayrım |
|---|---|---|
| Kamu davasının açılmasının ertelenmesi | Soruşturma | TCK 191/2 uyarınca savcı davanın açılmasını beş yıl erteler. |
| TCK 191/8 kapsamında HAGB | Kovuşturma | Ticaret veya kullanılmasını kolaylaştırma suçlamasıyla açılan davada eylem yalnızca TCK 191 olarak nitelenirse özel hüküm uygulanır. |
| Hapis cezasının ertelenmesi | Mahkûmiyet sonrası | TCK 51’deki ayrı koşullara bağlıdır; soruşturmadaki ertelemeyle aynı değildir. |
Erteleme ve tebligat dosyasında hangi belgeler kontrol edilmeli?
- Erteleme kararının tarihi, dayandığı fiil ve beş yıllık sürenin başlangıcı
- Kararın hangi adrese, hangi usulle tebliğ edildiği ve tebliğ mazbatası
- İtiraz mercii, süresi ve başlangıcının kararda doğru bildirilip bildirilmediği
- Denetimli serbestlik çağrıları, yükümlülükler ve varsa tedavi belgeleri
- İhlal sayılan eylemin tarihi, niteliği ve önceki kararla ilişkisi
Bu belgeler tek başına sonucu belirlemez; 2026 tarihli kararlar, özellikle usulsüz tebliğ nedeniyle erteleme kararının kesinleşip kesinleşmediğinin incelenmesi gerektiğini gösterir. [2] [3]
Sık sorulan sorular
İlk kez uyuşturucu kullanırken yakalanan kişi cezaevine girer mi?
TCK 191’de hapis cezası vardır; fakat soruşturmada özel erteleme ve denetimli serbestlik süreci uygulanır. İlk yakalanmayı otomatik hapis veya otomatik beraat olarak değerlendirmemek gerekir.
Denetimli serbestlik kaç yıl sürer?
Erteleme beş yıldır. Denetimli serbestlik asgari bir yıl sürer ve kanundaki usulle altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl uzatılabilir. Bu iki süre aynı şey değildir.
Tekrar uyuşturucu kullanılırsa ayrı dava mı açılır?
Erteleme dönemi içindeki tekrar kullanım, TCK 191/5 uyarınca ihlal sayılır ve ayrı soruşturma veya kovuşturma konusu yapılmaz. Dava açıldıktan sonraki yeni fiiller için 191/6 ayrıca değerlendirilir.
Kaynakça
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.51 ve m.191. Kanun metni ↩
- Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 10.02.2026, 2024/8953 E., 2026/1381 K. Kararın tam metni ↩
- Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 13.01.2026, 2024/8208 E., 2026/163 K. Kararın tam metni ↩
- Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 21.01.2025, 2023/16451 E., 2025/729 K. Kararın tam metni ↩
Yasal Uyarı
Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her somut olay, kendi koşulları, delilleri ve uygulanacak hukuk çerçevesinde değerlendirilir. Kanunen izin verilen kullanımlar saklı kalmak üzere özgün metnin izinsiz çoğaltılması ve yayımlanması yasaktır.