Müşterinizin verdiği çek karşılıksız çıktıysa, önce çekin süresinde bankaya ibraz edildiğini ve “karşılıksızdır” işlemini kontrol edin. Ardından çek alacağının tahsili için icra takibini ve koşulları varsa ceza şikâyetini ayrı değerlendirin. Müşterinin “gelecek hafta ödeyeceğim” demesi, başvuru sürelerini kendiliğinden uzatmaz. [1]
İçindekiler
Karşılıksız Çek İçin Bankada Ne Yapılmalı?
Çeki bankaya götürüp sözlü olarak “hesapta para yok” cevabı almakla yetinmeyin. Karşılıksızdır işlemini isteyin; ibraz tarihi, hesap durumu, banka tarafından ödenen tutar ve kalan miktarın çekin arkasında gösterildiğini kontrol edin. İşlemde hamilin ve banka yetkilisinin imzası da önemlidir. Çek Kanunu m.3 bu işlemleri düzenler.
Bankanın kanuni ödeme yükümlülüğü, çekin tamamını üstlenmesi anlamına gelmez. TCMB’nin 2026 tablosuna göre 30 Ocak 2026’dan itibaren genel sorumluluk tutarı 16.350 TL’dir. Uygulanacak tutar; çek bedeli, hesapta bulunan para, yaprağın tabi olduğu düzenleme ve baskı tarihiyle birlikte kontrol edilmelidir. Baskı tarihinden itibaren beş yıl içinde ibraz edilmeyen çeklerde bu özel banka sorumluluğu sona erer. [2]
Banka kısmi ödeme nedeniyle çeki alıkoyarsa ön ve arka yüzünün onaylı fotokopisini ücretsiz isteyin. Çek Kanunu m.3/6, kalan alacak için bu belgeyle takip ve şikâyet yoluna başvurma imkânı tanır.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 12.02.2025, E.2024/7546, K.2025/1067 sayılı kararda, banka şerhinde ibraz tarihi bulunmayan bir çeki inceledi. Daire, bu kayıtla usulüne uygun ibrazın kanıtlanamadığını belirtti; somut dosyada kambiyo takibinin iptalinin gerektiğini açıkladı. Alacaklının temyizi ve aleyhe bozma yasağı nedeniyle hükmü yalnız tazminat ve para cezasını çıkararak düzeltti. [3]
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 27.03.2025, E.2022/1702, K.2025/521, bankanın tarih değişikliği gerekçesiyle işlem yapmadığı çekte, düzenleyenin parafı inkâr etmediğini ve çekin yazılı tarihe göre süresinde ibraz edildiğini belirledi. Genel haciz yoluyla takip yapılmasının çeke dayalı hakları ortadan kaldırmadığını açıkladı; önceki lehtara ödeme savunmasını da değerlendirerek istinaf başvurusunu esastan reddetti. [4]
Çekin İbraz Ve Şikâyet Süreleri Ne Kadar?
Türkiye içinde düzenlenip ödenecek çeklerde ibraz süresi, düzenleme ve ödeme yerinin aynı olup olmamasına göre değişir. Süre, çek üzerindeki düzenleme tarihinin ertesi günü başlar. Yurt dışında düzenlenen veya ödenecek çeklerde farklı kurallar vardır. [5]
| İşlem | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| Aynı yerde düzenlenip ödenecek çek | 10 gün | Çekteki düzenleme tarihinin ertesi günü |
| Başka yerde ödenecek çek | 1 ay | Çekteki düzenleme tarihinin ertesi günü |
| Ceza şikâyeti | Öğrenmeden itibaren 3 ay; her hâlde fiilden itibaren 1 yıl | Öğrenme ve fiil tarihleri ayrı incelenir |
| Hamilin çek borçlularına başvurma zamanaşımı | 3 yıl | İbraz süresinin bitimi |
Şikâyet süresini İİK m.347, çekten doğan başvurma zamanaşımını TTK m.814 düzenler. Bunlar birbirinden farklı sürelerdir. İbrazda son günün tatil olması gibi durumlar ayrıca hesaplanır; üç yıllık zamanaşımı, ibrazı veya şikâyeti bekletme hakkı vermez. [6]
İleri tarihli çek: Çek Kanunu geçici m.3/5 uyarınca, 31 Aralık 2028’e kadar çekin üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce ödeme için bankaya ibrazı geçersizdir. Çekin tarihini, bankaya teslim edildiği günle karıştırmayın.
Karşılıksız Çek Alacağı Kimlerden Tahsil Edilebilir?
Çekin şartları uygunsa kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla icra takibi başlatılabilir. Başvuru yalnız müşterinizle sınırlı kalmayabilir: çeki düzenleyen, ciro ederek devredenler ve aval verenler yönünden imzalar, ciro zinciri ve sorumluluk koşulları incelenir. Her imza aynı nedenle sorumluluk doğurmaz; şirket adına atılan temsil imzasıyla kişisel aval birbirinden ayrılır. TTK m.808 ve 818 ile İİK m.167 ve devamı bu değerlendirmede esas alınır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 08.05.2023, E.2022/2615, K.2023/2796, lehtarın cirosunu çizmeden düzenleyene geri verdiği ve yeniden dolaşıma çıkan çeki inceledi. Çoğunluk, ciro zincirinde kopukluk ispatlanmadığından sonraki hamili meşru hamil kabul etti ve borçlu olunmadığını tespit eden hükmü bozdu. Kararda karşı oy da vardır. Çek iadesinde ödeme belgesi kadar çekin aslı ve ciro kayıtlarını da güvenle koruyun. [7]
Çek bedeli, tahsil edilen kısımlar ve istenebilecek faiz ile giderler ayrı hesaplanmalıdır. Aynı borcu hem çekten hem faturadan iki kez tahsil edemezsiniz. Ticari ilişkinin belgelerini hazırlamak için ödenmeyen fatura ve şirket alacağının tahsili rehberinden yararlanabilirsiniz.
Koşulları varsa ihtiyati haciz de istenebilir. Mahkeme alacağı ve kanuni şartları değerlendirir; karar, borçlunun mal ve hakları üzerinde geçici koruma sağlar. Başvuru belgeleri ve sonraki işlemler için ticari alacakta ihtiyati haciz rehberini inceleyebilirsiniz.
Karşılıksız Çek Şikâyeti Nereye Yapılır?
Karşılıksız çek nedeniyle şikâyet, yetkili icra ceza mahkemesine yöneltilir. Yetki bakımından çekin tahsil için ibraz edildiği veya hesabın açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer ile hesap sahibinin ya da şikâyetçinin yerleşim yeri seçenekleri Çek Kanunu m.5/1 kapsamında değerlendirilir.
Şirket çekinde ceza sorumlusu, yalnız şirket ortağı olduğu için belirlenmez. Çek karşılığını hesapta bulundurmakla yükümlü kişinin kim olduğu araştırılır. Kanun, tüzel kişinin mali işlerini yürütmekle görevlendirilmiş yönetim organı üyesini; böyle bir belirleme yoksa yönetim organını oluşturan gerçek kişileri esas alır.
Yargıtay 19. Ceza Dairesi, 25.01.2021, E.2019/28139, K.2021/470 sayılı kararda, karşılıksızlığı öğrendikten sonra üç aylık süreyi geçiren hamilin şikâyetini inceledi. Daire, mahkûmiyet kararını kanun yararına bozdu; şikâyet hakkının düşürülmesine ve ceza ile yasağın bütün sonuçlarıyla kaldırılmasına karar verdi. [8]
Ceza yargılaması ile alacağın tahsili ayrı yürür. Adli para cezası alacaklı şirkete ödenmez. Bu nedenle yalnız şikâyette bulunup icra sürecini ihmal etmeyin.
Şirket Hangi Belgeleri Hazırlamalı?
Çekin ön ve arka yüzü, banka şerhi ve ödeme kayıtları dosyanın temelini oluşturur. Bunlara çekin teslim belgesini, faturaları, sözleşmeyi, sevk irsaliyesini ve müşterinin ödeme yazışmalarını ekleyin. Şirket adına başvuracak kişinin temsil yetkisini de belgeleyin. Hangi çekin hangi borç için verildiğini ve ne kadar tahsil edildiğini tek hesapta gösterin.
İstanbul Ve Marmara’daki Şirketler İçin Çek Tahsilatı
Örneğin Gebze’de üretim yapan bir şirketin, İstanbul’daki müşterisinden aldığı çeki Bursa’daki tedarikçisine ciro ettiğini düşünelim. Çek karşılıksız çıktığında, yalnız ilk satışın faturasını bulmak yetmez; çekin kimler arasında devredildiği ve kimin hangi ödemeyi yaptığı da belirlenmelidir.
Kocaeli ve Sakarya’daki üretim, tedarik ve sevkiyat ilişkilerinde de çek teslim tutanağını sipariş ve teslim belgeleriyle eşleştirmek, hangi borcun kaldığını açıklamayı kolaylaştırır. Marmara genelinde farklı şehirlerle çalışan şirketler için takip ve şikâyet yerini ayrıca belirlemek gerekir; müşterinin başka şehirde bulunması tek başına her yerde başvuru imkânı vermez. Şirketin diğer hukuki süreçleri için Ticaret ve Şirketler Hukuku merkezine ulaşabilirsiniz.
Karşılıksız Çek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Müşteri Ödeme Sözü Verirse Şikâyet Süresi Durur Mu?
Tek başına ödeme sözü süreyi durdurmaz. Yeni ödeme planını görüşürken ibraz, şikâyet ve takip tarihlerini ayrıca koruyun.
Kısmi Ödeme Alınca Kalan Çek Alacağından Vazgeçmiş Olur Muyum?
Kısmi ödeme, kalan alacağı kendiliğinden sona erdirmez. Ancak imzaladığınız makbuz veya protokolün ibra içerip içermediğini kontrol edin; takipte yapılan ödemeyi düşürün.
Çek Sonradan Ödenirse Ceza Dosyası Kapanır Mı?
Çek Kanunu m.6, karşılıksız kalan bedelin kanunda belirtilen ticari temerrüt faiziyle tamamen ödenmesine sonuç bağlar. Yargılama aşamasında davanın düşmesine, kesinleşmiş mahkûmiyetten sonra hükmün bütün sonuçlarıyla kaldırılmasına mahkeme karar verir. Şikâyetten vazgeçme de aynı maddede düzenlenir.
İbraz Süresini Kaçırırsam Faturadan Doğan Alacağım Da Biter Mi?
Çeke özgü başvurma hakkıyla satış veya hizmet ilişkisinden doğan alacak farklı değerlendirilir. İbrazı kaçırmak, temel ilişkiden doğan bütün talepleri kendiliğinden ortadan kaldırmaz; taraflar, belgeler ve o alacağın süresi ayrıca incelenir.
Çek Karşılıksız Çıktığında İlk Yapılması Gereken Hususlar
Önce ibraz ve banka şerhini, sonra kalan alacağı ve sorumlu kişileri belirleyin. İcra takibiyle ceza şikâyetini ayrı takvimde izleyin. Müşteriyle ödeme görüşmesi sürse de süreye bağlı işlemleri ertelemeyin.
Kaynakça
- 5941 sayılı Çek Kanunu, m.3, 5, 6 ve geçici m.3/5 ↩
- TCMB, 5941 sayılı Kanun uyarınca bankaların çek yaprağı ödeme yükümlülüğü tutarları ↩
- Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 12.02.2025, E.2024/7546, K.2025/1067 ↩
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 27.03.2025, E.2022/1702, K.2025/521 ↩
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m.796, 808–810, 814, 816–818 ↩
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m.167–170/a, 257–264 ve 347 ↩
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 08.05.2023, E.2022/2615, K.2023/2796 ↩
- Yargıtay 19. Ceza Dairesi, 25.01.2021, E.2019/28139, K.2021/470 ↩
Yasal Uyarı
Bu makale, Köksoy Hukuk & Danışmanlık tarafından genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Web sitemizdeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Fırat KÖKSOY‘a aittir. Sitedeki makale ve içerikler, belirli bir kişi veya uyuşmazlık için verilmiş hukuki görüş ya da danışmanlık niteliğinde değildir. Her somut olay kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.