Ciro, emre yazılı çek veya bononun üzerindeki hakkı devretmek ya da tahsil yetkisi vermek için kullanılan imzalı işlemdir. Devir için kural olarak ciroya ek olarak belgenin teslimi gerekir. Ancak belgenin türü, üzerindeki kayıtlar ve cironun zamanı sonucu değiştirir. Bu yazıda günlük dilde “senet” denilen bonoyu ele alıyoruz; her borç belgesi aynı kurallarla devredilmez. [1]
Ciro Nedir, Çek Veya Senedi Kime Devredebilirsiniz?
Ciro yapan kişiye ciranta, belgeyi elinde bulunduran kişiye hamil denir. Emre yazılı çek veya bono, ilk alacaklıdan başlayarak başka kişilere ciro edilebilir. Bonoda ayrıca “emre” sözcüğünün yazılması şart değildir. Buna karşılık düzenleyen “emre yazılı değildir” veya aynı anlamda bir kayıt koymuşsa devir, ciroya özgü sonuçlarla değil alacağın temliki hükümleriyle gerçekleşir.
Örneğin Gebze’deki bir üretici, müşterisinden aldığı emre yazılı çeki Çayırova’daki tedarikçisine olan borcu için devredebilir. Bu işlemde çekin türü ve ciro zinciri kontrol edilir; şirketler arasındaki satış ilişkisinin varlığı tek başına cironun yerini tutmaz. Belgenin başlangıçta doğru hazırlanması için çek nasıl düzenlenir ve senet nasıl düzenlenir yazılarımıza da bakabilirsiniz.
Çek Ve Senet Cirosu Nasıl Yapılır?
Ciro, belgenin veya belgeye bağlı ek kâğıdın üzerine yazılır ve ciranta tarafından imzalanır. Bu ek kâğıda alonj denir. Beyaz cironun geçerli olması için imzanın belgenin arkasında veya alonj üzerinde bulunması gerekir. Ayrı bir e-posta, fatura kaydı ya da çekin fotoğrafını göndermek, bu işlemlerin yerine geçmez.
Tam Ciro Ve Beyaz Ciro Nasıl Yazılır?
Tam ciroda devralan belirtilir. Belgenin arkasına “ABC Sanayi Limited Şirketine ödeyiniz” yazılması ve cirantanın imzalaması basit bir örnektir. Beyaz ciroda devralanın adı yazılmaz; arka yüze veya alonja atılan imza yeterli olabilir. Her iki durumda da devir için belgenin teslimi gerekir.
Beyaz ciroyla devralan kişi boşluğu kendi adıyla veya başka bir kişinin adıyla doldurabilir, yeniden ciro edebilir ya da boşluğu doldurmadan ve ayrıca ciro etmeden belgeyi teslim edebilir. Bu nedenle “adım ciroda yazmıyor, hak sahibi olamam” düşüncesi doğru değildir.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 24.05.2011, E.2010/29263, K.2011/10199 kararında, çekin arkasındaki beyaz ciroyla takip alacaklısına geçtiğini kabul ederek aksi yöndeki mahkeme kararını bozdu. Karar önceki Ticaret Kanunu dönemine aittir; beyaz cironun bugünkü dayanağı TTK m.683–684 ve çekler için m.818’dir. [2]
Şirket Kaşesi Tek Başına Yeterli Mi?
Hayır. Şirket kaşesi, el ile atılan imzanın yerine geçmez. A.Ş. veya limited şirket adına ciro yapan kişinin temsil yetkisi bulunmalıdır. Güncel temsil kaydı ve varsa birlikte imza şartı kontrol edilmelidir. Yetkisiz veya yetkisini aşarak temsilci sıfatıyla imza atan kişi, TTK m.678 uyarınca bizzat sorumlu olabilir. Kaşe bulunması tek başına yetkiyi kanıtlamaz; kaşe yokluğu da tek başına her cironun geçersiz olduğu anlamına gelmez.
Temlik, Tahsil Ve Rehin Cirosu Arasındaki Fark Nedir?
| Cironun Türü | Amacı | Temel Farkı |
|---|---|---|
| Temlik Cirosu | Belgeye bağlı hakkı devretmek. | Çek ve bonoda mümkündür. |
| Tahsil Cirosu | “Bedeli tahsil içindir” gibi bir kayıtla tahsil yetkisi vermek. | Devralan, yeniden ancak tahsil cirosu yapabilir. |
| Rehin Cirosu | “Bedeli rehindir” gibi bir kayıtla rehin hakkı kurmak. | Bonoda mümkündür; çekte rehin cirosu geçerli değildir. |
Çekte rehin cirosu yapılamaması, teminat amacı taşıyan her devrin geçersiz olduğu anlamına gelmez. Senedin mülkiyetini devreden, ancak devralana hakkı yalnız teminat amacıyla kullanma yükümlülüğü yükleyen inançlı temlik ile rehin birbirinden ayrılır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 24.04.2024, E.2023/589, K.2024/212 kararında bu ayrımı yaptı. Çekin bankaya kredi teminatı olarak verilmesini tek başına rehin cirosu saymadı; somut belgelerden inançlı temlik sonucuna ulaşarak bankanın meşru hamil olduğunu kabul etti ve direnme kararını çoğunlukla onadı. Bu nedenle yalnız “teminat” sözcüğüne bakmak yeterli değildir; tarafların ortak iradesi ve devir belgeleri incelenmelidir. [3]
Ciro Zinciri Nasıl Kontrol Edilir?
Emre yazılı belgede ilk ciroyu kural olarak belgede adı yazılı alacaklı yapar. Tam cirodaki devralan ile sonraki cirantanın birbirini izlemesi gerekir. Beyaz ciro, devralanın adını göstermediğinden zinciri tek başına koparmaz. Çizilmiş cirolar, zincirin incelenmesinde yazılmamış sayılır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 08.05.2023, E.2022/2615, K.2023/2796 kararında, çek geri verilirken önceki cironun çizilmediği ve çekin yeniden dolaşıma sokulduğu olayı inceledi. Çoğunluk, tarihsiz ciro karinesini ve zincirde kopukluğun usulünce kanıtlanmadığını dikkate alarak borçlu olunmadığına ilişkin kabul kararını bozdu. Karşı oy ise tahrifat ve ibraz sorunlarına ağırlık verdi. Karar, çeki iade etmenin önceki cirodan doğan riski kendiliğinden bitirmediğini gösterir. [4]
Zincirin düzgün görünmesi de her durumda hakkın tartışmasız olduğu anlamına gelmez. Kaybolan veya çalınan çeki kötü niyetle ya da iktisabında ağır kusurla alan kişi, TTK m.792 kapsamında çeki geri vermek zorunda kalabilir.
İstanbul 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 30.09.2025, E.2022/675, K.2025/672 kararında, kargoda kaybolduğu ileri sürülen çekleri inceledi. Yeni hamilin kötü niyeti veya ağır kusuru kanıtlanamadığı için iade davasını reddetti. Bu ilk derece kararı, istinaf yolu açık olarak verildi; kesinleştiği bilgisi karar metninde yer almıyor. [5]
Ciro Eden Kişi Ödenmeyen Borçtan Sorumlu Olur Mu?
Kural olarak ciranta, aksine geçerli bir kayıt yoksa belgenin ödenmemesinden sorumludur. Ancak hamile karşı sorumluluk için gerekli başvuru koşulları da korunmalıdır. Çekte süresinde ibraz ve ödenmemenin kanundaki yöntemle belirlenmesi; bonoda ise cirantalara başvuru bakımından protesto ve buna ilişkin istisnalar önem taşır. Ciro, tahsil garantisi vermez; buna karşılık “yalnız aracılık ettim” demek de imzanın sonucunu kendiliğinden kaldırmaz.
Hamile karşı birlikte sorumluluk doğması, her imza sahibinin her koşulda aynı savunmalara sahip olduğu anlamına gelmez. İmzanın kime ait olduğu, temsil yetkisi, sorumluluğu sınırlandıran kayıtlar ve süreler ayrı incelenir. Çek ödenmediğinde izlenecek adımlar için karşılıksız çek ve şirket alacağının tahsili yazımıza bakabilirsiniz.
Vadesi Veya İbraz Süresi Geçen Belge Ciro Edilebilir Mi?
Bonoda yalnız vadenin geçmesi, cironun normal sonuçlarını ortadan kaldırmaz. Ancak ödememe protestosundan veya protesto için öngörülen sürenin bitmesinden sonra yapılan ciro, yalnız alacağın temliki sonuçlarını doğurur (TTK m.690 ve 778).
Çekte ise protestodan, aynı nitelikteki belirlemeden veya ibraz süresinin geçmesinden sonra yapılan ciro yalnız alacağın temliki sonuçlarını doğurur (TTK m.793). Böyle bir devirde önceki alacaklıya karşı ileri sürülebilecek savunmaların yeni alacaklıya etkisi değişebilir. Tarihsiz ciro için kanundaki aksi kanıtlanabilir karine dikkate alınır; teslim ve devir kayıtlarını saklamak bu yüzden önemlidir.
Şirketler Çek Veya Senet Devralırken Nelere Bakmalı?
Belgenin aslını, ön ve arka yüzünü ve varsa alonju birlikte inceleyin. Şu beş kontrol, şirketler arasındaki çek ve senet devrinde sonradan çıkabilecek uyuşmazlığı daha baştan görünür kılar:
- Lehtarın tam unvanı ile ilk cirantanın aynı kişi olup olmadığı.
- Önceki ciroların bağlantısı ve son cironun türü.
- Şirket adına imza atanların güncel temsil yetkisi ve birlikte imza şartı.
- Ciroyu veya sorumluluğu etkileyen kayıtlar ile ibraz/protesto durumu.
- Teslim tarihi, tutarı ve ilgili borcu gösteren kayıtların birbirini doğrulaması.
Örneğin Kartal’daki bir şirketin Dilovası’ndaki müşterisinden aldığı çekte, yalnız fatura ve kaşeye bakması yeterli olmaz. İmzayı ve ciro zincirini de kontrol etmesi gerekir. Köksoy Hukuk & Danışmanlık’ın Kartal’daki ofisinde yapılan şirket alacağı incelemelerinde de belgenin aslı ile sözleşme, teslim ve ödeme kayıtlarının birlikte değerlendirilmesi önem taşır.
Çek Ve Senet Cirosu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Hamiline Yazılı Çeki Ciro Etmek Gerekir Mi?
Hamiline yazılı çek teslimle devredilebilir; devir için ciro zorunlu değildir. Buna rağmen çekin üzerine ciro koyan kişi, TTK m.791 uyarınca başvurma hakkına ilişkin hükümler kapsamında sorumlu olabilir. Bu imza, çeki emre yazılı çeke dönüştürmez.
Çekin Veya Bononun Yalnız Bir Kısmı Ciro Edilebilir Mi?
Hayır. Kısmi ciro geçersizdir. Örneğin 200.000 TL tutarındaki belgenin üzerine yalnız 80.000 TL için ciro yazmak geçerli bir kısmi devir sağlamaz. Kısmi ödeme ile kısmi ciro farklı işlemlerdir.
“Mal Teslim Edilirse Ödeyiniz” Kaydı Ciroyu Şarta Bağlar Mı?
Ciro kayıtsız ve şartsız olmalıdır. Ciroya bağlanan şart yazılmamış sayılır; şart yazılması, cironun kendisini bu nedenle geçersiz hâle getirmez. Mal teslimine ilişkin sözleşme hükümleriyle kambiyo belgesindeki cironun sonuçlarını ayrı değerlendirmek gerekir.
“Ciro Edilemez” Kaydını Kimin Yazdığı Önemli Mi?
Evet. Düzenleyenin koyduğu “emre yazılı değildir” veya aynı anlamdaki kayıt, devri alacağın temliki hükümlerine bağlar. Cirantanın yeniden ciroyu yasaklaması ise sonraki devri aynı şekilde engellemez; kendi sorumluluğunu daha sonraki hamiller yönünden sınırlar. Kaydın yeri, ifadesi ve kimin tarafından konulduğu birlikte incelenmelidir.
Ciro Yapmadan Önce Hangi Hususları Kontrol Etmelisiniz?
Önce çek mi bono mu devrettiğinizi, sonra ciro türünü ve imza yetkisini belirleyin. Belgenin teslimini kayda alın; ibraz ve protesto durumunu kontrol edin. Özellikle teminat amacı, çizilmiş ciro veya şirket adına imza tartışması varsa yalnız kaşe ve imza görüntüsünden sonuca gitmeyin.
Kaynakça
- 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu, m.678, 681–690, 724, 730, 756, 778, 788–793, 808–809 Ve 818 ↩
- Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 24.05.2011, E.2010/29263, K.2011/10199 ↩
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 24.04.2024, E.2023/589, K.2024/212 ↩
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 08.05.2023, E.2022/2615, K.2023/2796 ↩
- İstanbul 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 30.09.2025, E.2022/675, K.2025/672 ↩
Yasal Uyarı
Bu makale, Köksoy Hukuk & Danışmanlık tarafından genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Web sitemizdeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Fırat KÖKSOY‘a aittir. Sitedeki makale ve içerikler, belirli bir kişi veya uyuşmazlık için verilmiş hukuki görüş ya da danışmanlık niteliğinde değildir. Her somut olay kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.