Müşteri faturayı ödemiyorsa, vadesi gelen alacağınız için ödeme isteyebilir, icra takibi başlatabilir veya dava açabilirsiniz. Hangi yolu seçeceğiniz; sözleşmeye, teslim ya da hizmet belgelerine, önceki ödemelere ve müşterinin itirazına bağlıdır. Ticari alacağınızı tahsil etmek için önce bu kayıtlarla kalan borcu netleştirin. Bu yazı, şirketler arasındaki mal ve hizmet alacaklarını açıklıyor. Tüketici işlemlerinde farklı kurallar uygulanabilir.
Müşteri Hangi Faturayı, Neden Ödemiyor?
Borçlu şirketin tam unvanını, sözleşmenin tarafını, faturayı, vadeyi ve kalan bakiyeyi eşleştirin. Marka adıyla şirketi; şirket borcuyla ortağın kişisel borcunu ayırın.
Müşteri teslimi, işin kapsamını veya bedeli mi tartışıyor; ödeme yaptığını mı söylüyor, süre mi istiyor? İtiraza göre teslim, hizmet ve ödeme kayıtlarını karşılaştırın.
Türk Ticaret Kanunu’nun 21. maddesi faturayı ve içeriğine itirazı düzenler. Faturanın yanına siparişi, teslim veya hizmet belgelerini ve ödeme kayıtlarını ekleyin. Böylece müşteriden hangi iş için ne kadar alacağınız olduğunu açıklayabilirsiniz. [1]
Ticari Alacağınızı Hangi Belgelerle İspatlayabilirsiniz?
| Belge | Açıklığa kavuşturduğu konu |
|---|---|
| Sözleşme, teklif ve sipariş onayı | İşin kapsamı, taraflar, bedel ve ödeme koşulları |
| Sevk irsaliyesi ve teslim tutanağı | Hangi ürünün, ne zaman ve kime teslim edildiği |
| Hizmet raporu, iş kabulü ve proje kayıtları | Hizmetin hangi kısmının tamamlandığı ve kabul durumu |
| Fatura ve iletim kayıtları | Talep edilen bedel, düzenleme ve karşı tarafa ulaşma bilgileri |
| Banka dekontu ve ödeme açıklamaları | Yapılan ödeme, para birimi ve ilgili borç |
| Ticari defterler ve mutabakat yazışmaları | Borç-alacak kayıtları ve tarafların açıklamaları |
| İhtar, tebligat ve varsa takip dosyası | Talebin bildirimi ve süreye bağlı işlemler |
Sipariş yazışmasıyla teslim belgesinin işlevi farklıdır. HMK m.199, 200 ve 222 uyarınca mahkeme, yazışmaları ve defterlerin usulü ile karşılıklı kayıtları birlikte değerlendirir. [2]
Faturanız Varsa Teslimi Veya Hizmeti De İspatlamanız Gerekir Mi?
Müşterinin faturaya süresinde itiraz etmemesi, malı mutlaka teslim aldığını veya hizmetin tamamını kabul ettiğini göstermez. Mahkeme; faturanın müşterinin defterlerinde bulunmasına, iade kayıtlarına, teslim belgelerine ve hizmetin kapsamına birlikte bakar. Sekiz günün geçmesi, bu konulardaki bütün itirazları ortadan kaldırmaz.
Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 10.03.2026, E.2026/374, K.2026/538, faturanın iki tarafın defterlerinde bulunduğu dosyada, mal iadesi ve iade faturasının bildirildiği kanıtlanamadığından alacağın kabulüne karşı istinafı reddetti. [3]
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 10.06.2026, E.2022/480, K.2026/805, sözleşmedeki 40 programdan yalnız 27’sinin yayımlandığı dosyada verilen hizmetten ödemeleri düşüren kısmi kabulü korudu. Faturaya sessizlik, yayımlanmayan programları yapılmış hâle getirmedi. [4]
Müşteri Defterlerini Sunmuyor: Elinizdeki Belgeler Yeterli Mi?
Müşteri defterlerini sunmasa da belgelerinizi mahkemeye verin. İbraz kararı, ihtar ve diğer kayıtlar HMK m.222 koşullarıyla birlikte değerlendirilir; kendi muhasebe bakiyeniz tek başına kazanma garantisi değildir.
Yargıtay On Birinci Hukuk Dairesi, 16.04.2026, E.2025/5186, K.2026/2082 sayılı kararda, alacaklının talebini kabul eden hükmü onadı. Borçlu, malları başka bir şirketin kullandığını savunmuştu. Mahkemeler ise tarafların ticari ilişkisini, borçlunun defterlerini sunmamasını ve 2016 yılına ait karşılıklı kayıtları birlikte değerlendirmişti. Somut olayda dönemsel BA/BS bildirimleri de faturaların alıcı kayıtlarında bulunduğunu destekliyordu. Karardaki BA/BS bildirimleri 2016 yılına ait delillerdir; bugünkü dosyanız için aynı bildirimleri hazırlamanız gerektiğini göstermez. [5]
Cari Hesap Dökümü Tek Başına Ticari Alacağı Gösterir Mi?
Muhasebe programından alınan cari hesap dökümü, ilişkiyi takip etmeye yardımcı olur. Fakat her muhasebe hesabı, TTK m.89 anlamında cari hesap sözleşmesi değildir. TTK m.89’a göre taraflar, yazılı bir cari hesap sözleşmesiyle alacaklarını tek tek istemek yerine hesap sonunda kalan bakiyeyi istemeyi kararlaştırır.
Yazılı cari hesap sözleşmesi, bakiyenin istenebileceği zamanı etkiler. Sıradan muhasebe dökümünde ise her faturayı teslim ve ödeme kaydıyla eşleştirin; TTK’daki özel bakiye kabulünü her mutabakata uygulamayın.
Mutabakatın dönemini, para birimini, imzalayanın temsil yetkisini ve çekinceleri kontrol edin.
İcra Takibinden Önce Müşteriye İhtar Göndermek Şart Mı?
Her takipten önce ihtar gerekmez. Önce vadeyi ve TBK m.117’ye göre temerrüt tarihini belirleyin; birlikte kararlaştırılmış ödeme gününün geçmesi kanundaki ihtarsız temerrüt hâllerindendir. [6]
Ticari işletmeler arasındaki mal ve hizmet tedarikinde TTK m.1530 da uygulanabilir. Tedarik borcunuzu yerine getirdiğiniz hâlde müşteri kararlaştırılan tarihte ödeme yapmazsa, kanundaki koşullarla ayrıca ihtar göndermeden temerrüde düşer. Müşterinin gecikmeden sorumlu tutulamayacağı hâller bu kuralın dışındadır. Ödeme günü kararlaştırmadıysanız TTK m.1530’daki süreleri hangi olayın başlattığına bakın. Faturanın müşteriye ulaşmasıyla malın veya hizmetin teslimi farklı tarihlerde olabilir. Bu yüzden faizi her olayda fatura tarihinden başlatamazsınız.
İhtarda fatura ve tutarı belirtin. Tacirler arası temerrüt bildiriminde TTK m.18/3’teki noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı KEP yollarını gözetin.
Müşteri Borcun Bir Kısmını Ödedi: Kalan Tutarı Nasıl Hesaplarsınız?
Ödemeyi ilgili faturayla eşleştirin. Avans, iade, faiz ve giderlerde TBK m.100–102’nin mahsup kurallarını; dekont, makbuz ve taraf bildirimleriyle birlikte uygulayın.
Müşteri İcra Takibine İtiraz Ederse Ne Olur?
Fatura alacağı için genel haciz yoluyla ilamsız takip başlattığınızda borçlu, ödeme emrinin kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir. Süresinde itiraz, itiraz edilen kısım yönünden takibi durdurur. Çek veya senede dayalı takipte farklı usul ve süreler söz konusu olabilir. [7]
Alacaklı, İİK m.67 kapsamında itirazın kendisine tebliğinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptali davası açabilir. Bu süre ile alacağın kendi zamanaşımı aynı değildir. Kanun, bu süreyi geçiren alacaklının genel hükümler çerçevesinde dava hakkını saklı tutar; yine de alacağınızın zamanaşımını ayrıca hesaplamalısınız.
Elinizde İİK m.68’de sayılan belgeler varsa, kanundaki süre içinde itirazın kaldırılmasını isteme yolunu da değerlendirebilirsiniz. Her fatura veya muhasebe dökümü bu yolu açmaz. Takipten önce eldeki belgelerle hangi başvurunun mümkün olduğunu belirlemek, itiraz sonrasında zaman kaybını azaltabilir.
Müşteri İcra Takibi Başladıktan Sonra Ödeme Yaptıysa
Takip sırasında ve karardan sonra gelen ödemeleri tarih ve açıklamasıyla hesaba işleyin. Asıl alacak, faiz ve giderleri güncelleyip ödenmiş tutarı yeniden istemeyin.
Ticari Alacakta Arabuluculuk Ne Zaman Zorunlu?
TTK m.5/A kapsamındaki ticari para alacağı ve itirazın iptali davalarında, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Genel ilamsız icra takibine başlamak için ise sırf bu nedenle önce arabulucuya başvurmanız gerekmez. Dava hazırlığında uyuşmazlığın ticari dava olup olmadığına ve arabuluculuğa ilişkin bir istisna bulunup bulunmadığına da bakın.
Arabuluculuğa hiç başvurmamakla, tamamlanan sürecin son tutanağını dilekçeye eklememek farklı eksikliklerdir. HUAK m.18/A bu ayrımı düzenler. Bir yıllık itirazın iptali süresini planlarken arabuluculuğun süreler üzerindeki kanuni etkisini de hesaba katın. [8]
Yargıtay On Birinci Hukuk Dairesi, 20.03.2025, E.2024/3704, K.2025/2024 sayılı kararda, yakıt tedarikinden doğan fatura alacağı için açılan itirazın iptali davasını inceledi. Dava öncesinde arabuluculuğa başvurulmadığı için verilen usulden ret kararına ilişkin istinaf hükmünü onadı. Daire burada yakıtın teslim edildiğine veya borcun ödendiğine karar vermedi; dava şartı eksikliğini değerlendirdi. [9]
Fatura Alacağınız İçin Faiz Ve İcra İnkâr Tazminatı İsteyebilir Misiniz?
İsteyebileceğiniz faizi hesaplarken sözleşmeye, alacağın para birimine ve ilgili faiz düzenlemesine bakın. TTK m.1530 kapsamındaki tedarik faiziyle diğer ticari faizleri tek bir oran gibi göstermeyin. Birden çok döneme yayılan hesapta, her dönemin uygulanabilir oranını ve ödeme tarihlerini ayrı gösterin.
İcra inkâr tazminatı da her itirazın otomatik sonucu değildir. Mahkeme bu tazminata karar verirken talebinize, borçlunun itirazında haksız olup olmadığına ve borcu kendi başına belirleyip belirleyemeyeceğine bakar. Faturada bir tutarın yazması, bütün dosyalarda bu koşulların oluştuğu anlamına gelmez.
Alacağınızı Korumak İçin İhtiyati Haciz İsteyebilir Misiniz?
İİK m.257, rehinle güvence altına alınmamış ve vadesi gelmiş para alacağı için ihtiyati haciz yolunu düzenler. Vadesi gelmemiş alacaklarda ayrıca kanundaki özel nedenler gerekir. Başvuruda alacağınızı ve gerekiyorsa özel haciz nedenini mahkemeye gösterecek delilleri sunmalısınız. Ayrıca teminat koşullarını da dikkate almalısınız.
Vadesi gelmiş her alacakta mal kaçırma zorunlu koşul değildir; yalnız fatura da her dosyada haciz sağlamaz. Kararın infazı ve korumanın devamı için kanuni süreleri ayrıca izleyin.
Ödenmeyen Fatura Alacağı Kaç Yılda Zamanaşımına Uğrar?
Zamanaşımı süresini yalnız faturaya bakarak belirleyemezsiniz; alacağın hangi sözleşmeden doğduğunu da bilmeniz gerekir. TBK m.146 genel olarak on yıllık süreyi düzenler. TBK m.147 ise belirli alacaklarda beş yıllık süre öngörür; eser sözleşmesinden doğan alacaklar, kanundaki ağır kusur ayrımıyla bu gruptadır. Özel kanunlardaki süreler de saklıdır. Önce faturanın dayandığı sözleşmeyi belirleyin.
Zamanaşımının başlangıcında alacağın muaccel olduğu tarih önemlidir. Borcun ikrarı, koşullarına uygun kısmi ödeme ve icra takibi gibi işlemler TBK m.154 kapsamında kesilme sonucu doğurabilir. Yalnız hatırlatma e-postası veya ihtar göndermeyi, her durumda zamanaşımını kesen bir işlem gibi görmeyin.
Faturaya ilişkin sekiz günlük itiraz süresi, genel ilamsız takipteki yedi günlük itiraz süresi, itirazın iptali davasının bir yıllık süresi ve asıl alacağın zamanaşımı farklıdır. Şirketinizin tahsilat takviminde bu tarihleri ayrı kaydedin.
İstanbul Ve Marmara’daki Şirketler İçin Teslim Ve Hizmet Örnekleri
Gebze Ve Kocaeli’de Teslim Ettiğiniz Ürünü Nasıl Belgelersiniz?
Gebze’den Bursa’ya ürün satışında siparişi veren şirketi, teslim istenen depoyu, ürünü alanı ve ödemenin ilgili faturasını belgeleyin. OSB içindeki veya dışındaki teslimlerde bu ihtiyaç aynıdır.
İstanbul’daki hizmet şirketinin Sakarya’daki müşteriye projesinde ise raporlar, teslim edilen dosyalar ve kabul yazışmaları önem kazanabilir; belgeyi işin niteliğine göre seçin.
Müşteriniz başka bir şehirdeyse, dava veya takip yerini seçerken sözleşmeye ve yetki kurallarına da bakın. Teslim adresi tek başına her dosyada yetkili mahkemeyi göstermez.
Kocaeli, Bursa Veya Sakarya’daki Müşterinize Karşı Nerede Dava Açabilirsiniz?
Şirketlerin farklı şehirlerde bulunması tek başına belirli bir mahkemeyi yetkili kılmaz. HMK m.6 davalının yerleşim yeri mahkemesini genel yetkili mahkeme olarak gösterir. HMK m.10, sözleşmeden doğan davayı ifa yeri mahkemesinde de açmanıza olanak tanır. Tacirler arasında bir yetki sözleşmesi varsa, bunun HMK m.17–18’deki koşulları karşılayıp karşılamadığına da bakın.
İstanbul’daki satıcı ile Kocaeli’deki alıcının yetki sözleşmesinin kapsamını ve geçerliliğini kontrol edin. Bursa’daki teslim veya Sakarya’daki merkez adresi her dosyada tek başına aynı sonucu doğurmaz.
Takip ve dava öncesinde şirket unvanını, sözleşmeyi, teslimi ve bildirim adresini birlikte netleştirin.
Ödenmeyen Fatura Ve Ticari Alacak Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Yazılı Sözleşmeniz Yoksa Fatura Alacağınızı Tahsil Edebilir Misiniz?
Yazılı sözleşmenin bulunmaması tek başına bütün talepleri ortadan kaldırmaz. İşlemin niteliği, varsa şekil şartı ve ispat kuralları önemlidir. Sipariş onayını, yazışmaları, teslim ve ödeme kayıtlarını birlikte hazırlayın; bu belgelerle neyi ispatlayabileceğinizi işlemin türüne göre değerlendirin.
Faturaya Sekiz Gün İçinde İtiraz Edilmezse Borç Kesinleşir Mi?
İtiraz edilmemesi fatura içeriği bakımından sonuç doğurabilir; fakat sözleşmenin varlığı ve malın veya hizmetin gerçekten sağlanması ayrı konulardır. Mahkeme, ticari defterlere ve faturadan çıkan kabulün aksini gösteren belgelere de bakar.
E-fatura Göndermeniz Malı Teslim Ettiğinizi İspatlar Mı?
Elektronik iletim kaydı, faturanın gönderimi veya ulaşması hakkında bilgi sağlayabilir. Mal teslimini ya da hizmetin tamamlandığını aynı kayıtla otomatik olarak ispatlamış olmazsınız. İrsaliyeyi, kabul kaydını ve diğer belgeleri faturayla eşleştirin.
Ticari Alacağınızı WhatsApp Ve E-postalarla İspatlayabilir Misiniz?
Elektronik kayıtlar HMK m.199 kapsamında belge olabilir. Bununla birlikte kaydın kime ait olduğu, bütünlüğü, hukuka uygun elde edilmesi ve ilgili işlem için aranan ispat koşulları önemlidir. Yalnız seçili ekran görüntülerini değil, işlemle bağlantılı kayıtların asıllarını ve bütünlüğünü koruyun.
Müşteriye İhtar Göndermeden İcra Takibi Başlatabilir Misiniz?
Her dosyada önce ihtar gerekmez. Borcun ne zaman istenebilir hâle geldiğine, müşterinin temerrüdüne ve faizin başlangıcına ayrı ayrı bakın. Kararlaştırılan vade ile TTK m.1530 kapsamındaki tedarik hükümleri sonucu etkileyebilir.
İcra Takibinden Önce Arabuluculuk Zorunlu Mu?
Genel ilamsız takip için her durumda böyle bir ön şart bulunmaz. TTK m.5/A kapsamındaki ticari alacak veya itirazın iptali davasını açmadan önce ise arabulucuya başvurmalısınız. Takip ile davayı aynı aşama olarak değerlendirmeyin.
Şirketin Borcunu Ortağından Veya Müdüründen İsteyebilir Misiniz?
Anonim ve limited şirketin ticari borcu, yalnız ortaklık veya yöneticilik sıfatıyla kişinin borcu olmaz. TTK m.329 ve 602 şirket mal varlığıyla sorumluluğu düzenler. Ortağın ya da müdürün kişisel teminatı veya başka bir sorumluluk sebebi varsa, talebinizi bu ayrı dayanak üzerinden değerlendirin. Vergi borçlarına özgü kuralları özel ticari alacağa taşımayın.
Müşteri Taksit Önerirse Ödeme Planında Ne Yazmalı?
Mevcut borç tutarını, önceki ödemeleri, taksit tarihlerini, faizi ve varsa teminatı açıkça belirtin. Anlaşmanın mevcut takibe, feragat veya ibra beyanlarına ve önceki teminatlara etkisini imzadan önce değerlendirin. Yeni belgeye geçmek, eski hakların mutlaka aynı şekilde korunduğu anlamına gelmez.
Şirket Alacağının Tahsili Ne Kadar Sürer?
Tebligat, itiraz, arabuluculuk, bilirkişi incelemesi ve borçlunun mal varlığı süreyi etkiler. Borcun hukuken kabulü ile paranın fiilen alınması farklı aşamalardır. Bu yüzden belgeleri ve borçlunun durumunu görmeden kesin bir tahsil süresi söylemek mümkün değildir.
Tahsil Edemediğiniz Alacağı Doğrudan Gider Yazabilir Misiniz?
Bu, tahsil davasından ayrı bir vergi sorusudur. Koşullar için şüpheli ve değersiz alacak rehberini inceleyebilirsiniz; tahsilatın gecikmesini tek başına yeterli kabul etmeyin.
Müşteri Borcunu Ödemiyorsa Ne Yapabilirsiniz?
Önce sözleşmeyi, faturayı, teslim veya hizmet belgelerini ve ödemeleri bir araya getirin. Müşterinin itirazını bu kayıtlarla karşılaştırıp vadesi gelen bakiyeyi hesaplayın. Böylece ödeme talebinizi hangi belgelere dayandıracağınızı ve icra takibi ya da dava için nasıl hazırlanacağınızı netleştirebilirsiniz.
Satış veya proje birimi işin nasıl yürüdüğünü, muhasebe ise faturaları ve ödemeleri açıklayan kayıtları sağlar. Bu bilgileri birlikte incelemek, eksik bir belgeyi ya da hesaba girmeyen bir ödemeyi fark etmenizi kolaylaştırır. Diğer şirket işlemleriyle bağlantılı konular için Ticaret ve Şirketler Hukuku sayfasına başvurabilirsiniz.
Kaynakça
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m.4, 5/A, 10, 18, 21, 89, 94, 329, 602 ve 1530 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.6, 10, 17–18, 199, 200 ve 222 ↩
- Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi Altıncı Hukuk Dairesi, 10.03.2026, E.2026/374, K.2026/538 ↩
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi Kırk Beşinci Hukuk Dairesi, 10.06.2026, E.2022/480, K.2026/805 ↩
- Yargıtay On Birinci Hukuk Dairesi, 16.04.2026, E.2025/5186, K.2026/2082 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.100–102, 117, 146–149 ve 154 ↩
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m.62, 66–68 ve 257–259 ↩
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, m.18/A ↩
- Yargıtay On Birinci Hukuk Dairesi, 20.03.2025, E.2024/3704, K.2025/2024 ↩
Yasal Uyarı
Bu makale, Köksoy Hukuk & Danışmanlık tarafından genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Web sitemizdeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Fırat KÖKSOY‘a aittir. Sitedeki makale ve içerikler, belirli bir kişi veya uyuşmazlık için verilmiş hukuki görüş ya da danışmanlık niteliğinde değildir. Her somut olay kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.
