Elektrikli Şarj İstasyonu Yangın ve Hasar Tazminatı – Köksoy Hukuk

Hukuki Değerlendirme Özeti: Yüksek gerilimli şarj işlemi esnasında yaşanan elektrikli şarj istasyonu yangın ve voltaj hasarı uyuşmazlıkları, enerji hukuku ile sigorta hukukunun en karmaşık alanıdır. Çünkü hızlı DC şarj istasyonlarından araca kontrolsüz akım verilmesi lityum-iyon bataryaları, On-Board Charger (OBC) ünitesini ve inverter donanımını anında tahrip edebilir. Ayrıca istasyon tesisatındaki toprak kaçağı veya aşırı ısınma batarya hücrelerinde termal kaçak başlatır ve aracı tamamen kül eder. Nitekim Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) mevzuatı ve Türk Borçlar Kanunu m. 71 uyarınca şarj ağı işletmecileri kusursuz tehlike sorumluluğu taşır. Ancak pratikte şarj firmaları suçu araç bataryasına atarak sorumluluktan kaçmaya çalışır. Dolayısıyla hak sahipleri vakit kaybetmeksizin HMK m. 400 kapsamında mahkemeden acil delil tespiti istemeli ve telemetri log kayıtlarını korumaya almalıdır. Böylece araç sahipleri uğradığı maddi zararı, kasko şirketinden veya istasyonun sorumluluk sigortasından eksiksiz tahsil eder.

1. Elektrikli Şarj İstasyonu Yangın Nedenleri ve Voltaj Dalgalanması

Elektrikli taşıtlar şarj ünitesine bağlandığında batarya ile istasyon arasında doğrudan yüksek gerilimli bir hat kurarız. Özellikle DC ultra hızlı şarj istasyonlarında şebekeden çekilen güç yüzlerce kilovata ulaşır. Dolayısıyla istasyon kontrol panosundaki en ufak frekans bozulması araç elektroniğini doğrudan çökertebilir.

Nitekim uygulamada sıklıkla gördüğümüz ilk arıza tipi ani voltaj sıçramasıdır (power surge). Çünkü istasyon transformatörünün gerilimi regüle edememesi aracın dahili şarj kontrol ünitesini (OBC) saniyeler içinde patlatır. İkinci risk ise aşınmış şarj tabancalarında meydana gelen elektrik arkıdır. Zira gevşek temas eden soket tırnakları aşırı ısınır ve araç giriş portuna kaynaklanarak plastiği alevlendirir.

En tehlikeli vaka ise kontrolsüz termal kaçak (thermal runaway) olayıdır. İstasyon yazılımının bataryaya kapasitesinin üzerinde amper basması lityum-iyon hücreleri aşırı ısıtır. Neticede patlayan hücreler söndürülmesi imkansız kimyasal yangınlara yol açar. Bu sebeple elektrikli şarj istasyonu yangın süreçlerinde teknik kusuru hızlıca saptamalıyız.

2. İstasyon Tesisatındaki Güvenlik İhmalleri ve Yangın Önleme Kusurları

Şarj ağı işletmecileri yalnızca elektrik satışı yapan ticari birer bayi değildir. Aksine işleticiler tüketicinin can ve mal emniyetini sağlamak amacıyla ağır teknik yükümlülükler taşır. Buna karşın şirketler maliyeti kısmak adına birçok kritik güvenlik önlemini ihmal eder.

Bilirkişi incelemelerinde istasyon şirketlerinin aleyhine en sık gördüğümüz kusurlar şunlardır:

• Yetersiz Topraklama ve Koruma Röleleri: Şebekedeki kaçak akımları sönümleyecek yüksek kapasiteli parafudr ve kaçak akım rölelerinin panoda bulunmaması,
• Aşınmış ve Ezilmiş Şarj Kabloları: Otopark zemininde araçların üzerinden geçtiği, iç yalıtımı ezilmiş kabloların periyodik teste sokulmadan kullanılması,
• Otomatik Yangın Söndürme Eksikliği: Kapalı otoparklarda gazlı söndürme (Novec 1230, FM-200 veya CO2) ve acil duman tahliye sistemlerinin kurulmaması,
• Arızalı Acil Durdurma Butonu: Tehlike anında araç sahibinin akımı kesmesini sağlayacak acil stop mekanizmasının çalışmaması veya kilitlenmesi.

Bu standartların eksikliği işletici şirketin doğrudan ağır hizmet kusuru işlediğini kanıtlar. Nitekim Yargıtay yerleşik kararlarında, teknik güvenlik tedbirlerini almayan işletmelerin doğan zarardan tam sorumlu olduğunu açıkça vurgular.

3. Elektrikli Şarj İstasyonu Yangın Davalarında Kusursuz Sorumluluk (TBK m. 71)

Şarj kazalarında işleticilerin arkasına sığındığı en büyük bahane “biz kusursuzuz, şebeke dalgalandı” savunmasıdır. Oysa Türk tazminat hukuku yüksek risk barındıran işletmeler için çok katı kurallar koyar. Çünkü 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 71 yüksek gerilim aktaran ticari tesisleri tehlikeli işletme sayar.

TBK m. 71 İlkesi: Önemli ölçüde tehlike arz eden bir işletmenin faaliyetinden zarar doğduğu takdirde, bu zarardan işletme sahibi ve işleten kusuru bulunmasa dahi müteselsilen sorumludur. Faaliyetin izinli olması sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Dolayısıyla elektrikli şarj istasyonu yangın davalarında araç sahipleri işleticinin sübjektif kusurunu ispatlamak zorunda kalmaz. Zira zararın şarj faaliyeti esnasında doğduğunu ve illiyet bağını göstermek tazminat kararı için yeterlidir. İşletici ancak mücbir sebep veya mağdurun ağır kusurunu ispatlarsa sorumluluktan kurtulabilir.

4. EPDK Şarj Hizmeti Yönetmeliği ve 6502 Sayılı Kanun Kapsamında Ayıplı Hizmet

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Şarj Hizmeti Yönetmeliği m. 15, şarj ağı işletmecilerine istasyonların TSE standartlarına ve can-mal güvenliğine uygunluğunu sağlama ödevi yükler. Bu sebeple yönetmeliğin emredici kurallarına aykırı hareket eden işletici hem idari para cezası alır hem de hukuken tazminat öder.

Ayrıca tüketici aracı istasyona taktığında bedeli karşılığında bir elektrik dolum hizmeti satın alır. Dolayısıyla 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 13 uyarınca istasyon kaynaklı voltaj sıçraması veya yangın hali doğrudan ayıplı hizmet teşkil eder. Tüketici bu madde ve genel hükümler çerçevesinde; istasyon işleticisinden yanan bataryanın ve parçaların yetkili servis onarım bedelini, araç perte çıktıysa tam piyasa rayicini ve oluşan tüm maddi zararını eksiksiz tazmin etmesini talep eder.

5. Kasko Teminatı ve Şarj İstasyonu Mali Mesuliyet Sigortasına Başvuru

Şarj işlemi esnasında yanan veya yüksek gerilimle elektronik kartları bozulan araçlarda iki ayrı sigorta kanalı işletiriz. İlk seçenek aracın kendi kasko poliçesidir. İkinci seçenek ise istasyon işleticisinin yaptırdığı Üçüncü Şahıs Mali Mesuliyet Sigortası poliçesidir. Bu iki mekanizmayı doğru yürüterek hak kaybını tamamen önleriz.

Kasko Teminatı ve İstisnanın Çürütülmesi

Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları gereğince yangın teminatı kaskonun ana güvencesidir. Şarj esnasında alev alan aracın bedelini kasko şirketi poliçe limiti dahilinde ödemekle yükümlüdür. Ancak sigorta şirketleri, hasar sadece On-Board Charger (OBC) veya batarya beyniyle sınırlı kaldığında ödemeden kaçınır.

Zira sigortacılar Kasko Genel Şartları A.4.5 maddesindeki dahili arıza klozuna dayanarak dosyayı reddetmeye çalışır. Oysa bu kloz aracın kendi iç arızalarını hedefler. İstasyon şebekesinden gelen aşırı gerilim dalgalanması ise harici ve ani bir dış etkendir. Dolayısıyla dış kaynaklı akım hasarları kasko kapsamındadır ve Tahkim heyetleri bu savunmayı kesinlikle kabul etmez.

Rücu ve Mali Mesuliyet Başvurusu

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1472 gereği kasko şirketi tazminatı ödedikten sonra sigortalının yerine geçer. Ardından ödediği tutarı kusurlu istasyon firmasına rücu ederek tahsil eder. İtfaiye raporu kusurun istasyonda olduğunu gösterdiğinde, kasko rücu yaptığı için araç sahibinin hasarsızlık indirimi kesinlikle bozulmaz.

Bunun yanında EPDK Şarj Hizmeti Yönetmeliği m. 18 gereği istasyon işleticileri Üçüncü Şahıs Mali Mesuliyet Sigortası yaptırmak zorundadır. Kaskosu olmayan sürücüler doğrudan istasyonun sigorta şirketine yazılı başvuruda bulunur. Sigortacının eksik ödeme yapması halinde araç sahipleri sigorta tahkim komisyonu başvurusu ile hızlıca netice alır.

6. HMK m. 400 Uyarınca Acil Delil Tespiti ve BMS Log Kayıtlarının Korunması

Yangın veya beyin hasarı meydana geldiğinde işletici şirket ile araç distribütörü suçu derhal birbirine atar. İstasyon firması “araç bataryası arızalıydı” derken yetkili servis “aşırı voltaj geldi, garanti dışısınız” diyerek sürücüyü ortada bırakır. Bu sebeple araç sahipleri hızlıca delil tespiti yaptırmalıdır.

Hak sahipleri olay yerinde şu adımları gecikmeksizin atar:

• İtfaiye yangın raporuna yangının şarj soketinden veya kablosundan başladığını açıkça yazdırırız,
• Aracı özel tamirhanelere vermeden yetkili servise çeker ve sistem müdahalesini durdururuz,
• Batarya Yönetim Sistemi (BMS) telemetri kayıtlarını ve anlık hata kodlarını resmi olarak dondururuz,
• Sulh Hukuk Mahkemesi’ne başvurarak HMK m. 400 kapsamında elektrik mühendisi bilirkişi eşliğinde acil delil tespiti isteriz.

Bilirkişi heyeti istasyonun SCADA telemetri verileri ile aracın BMS kayıtlarını karşılaştırır. Böylece voltaj sıçramasının istasyon altyapısından geldiğini mahkemede sarsılmaz delille ispatlarız.

7. Elektrikli Şarj İstasyonu Yangın Sonrası Talep Edilecek Tazminat Kalemleri

İstasyon kaynaklı arızalarda araç sahipleri sadece parça faturasıyla yetinmez. Özellikle elektrikli şarj istasyonu yangın olaylarında şu tazminat kalemlerini birlikte talep ederiz:

Bataryanın yapısal hasar boyutlarını incelemek için elektrikli araç batarya hasarı rehberimize başvurabilirsiniz. Aracın piyasa değerindeki kaybı tahsil etmek için elektrikli araç değer kaybı adımlarını izleyebilirsiniz. Araç pert total işlemine ayrılırsa eksik tekliflere karşı araç pert farkı tazminatı yoluna gidebilirsiniz. Serviste geçen aylar için ise kusurlu işleticiden araç mahrumiyet bedeli alabilirsiniz.

8. Görevli Mahkeme, Dava Şartı Arabuluculuk ve Yasal Zamanaşımı

Dava yoluna başvururken görevli mahkemenin doğru seçilmesi davanın usulden reddini engeller. Bireysel kullanım amacıyla elektrikli araç kullanan sürücüler tüketici sıfatı taşır. Dolayısıyla 6502 sayılı Kanun m. 73 gereğince dava Tüketici Mahkemesi’nde açılır.

Buna karşılık araç ticari bir şirket, filo veya taksi üzerine kayıtlıysa uyuşmazlık Türk Ticaret Kanunu m. 4 kapsamında ticari dava sayılır. Bu durumda Asliye Ticaret Mahkemesi görevlidir ve dava açmadan önce ticari arabuluculuk sürecini tamamlamak zorunludur.

Ayrıca TBK m. 72 uyarınca tehlike ve haksız fiil sorumluluğuna dayanan davalarda zararın ve failin öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıllık zamanaşımı işler. Her durumda yangın tarihinden itibaren 10 yıl içinde yasal haklarımızı kullanırız. Hak kaybına uğramamak adına süreleri titizlikle takip etmelisiniz.

9. Sıkça Sorulan Sorular

❓ Elektrikli şarj istasyonu yangın zararlarını kim öder?
EPDK Şarj Hizmeti Yönetmeliği ve TBK m. 71 tehlike sorumluluğu gereğince şarj ağı işletmecisi ve onun mali mesuliyet sigortası zararı tam karşılar.

❓ Şebekedeki voltaj dalgalanması bataryayı bozarsa kasko öder mi?
Evet. Harici elektrik akımı kaynaklı hasarlar kasko teminatındadır; kasko şirketi bedeli ödeyip istasyon işleticisine rücu eder.

❓ Şarj soketi eriyip araca yapıştığında ilk ne yapılmalıdır?
Asla zorla çekmeyiniz; derhal acil stop şalterine basıp durumu fotoğraflayınız ve itfaiye tutanağı düzenletiniz.

❓ Şarj istasyonu yangın ve hasar davalarında zamanaşımı süresi nedir?
Zararı ve faili öğrendiğiniz tarihten itibaren 2 yıl, her durumda yangın tarihinden itibaren 10 yıldır.

Elektrikli Araç ve Sigorta Avukatı

Yüksek voltaj patlamaları ve şarj yangınları ileri düzey teknik bilirkişi yönetimi gerektiren davalardır. Enerji şirketlerinin ve distribütörlerin sorumluluğu reddetmesine karşı hak kaybı yaşamamak adına profesyonel destek şarttır. İstanbul, Kartal, Anadolu Adliyesi, Çağlayan, Gebze, Kocaeli, Sakarya ve Bursa başta olmak üzere Türkiye genelindeki elektrikli araç yangın tazminat uyuşmazlıklarınız için Köksoy Hukuk & Danışmanlık uzman ekibimizle iletişime geçebilirsiniz.

Yasal Uyarı

Bu makalede sunduğumuz değerlendirmeler genel hukuki bilgilendirme amaçlıdır. Somut olaydaki itfaiye tutanağı, BMS log kayıtları ve istasyon telemetri verileri hukuki neticeyi doğrudan belirler. Hak kaybı yaşamamak adına uzman bir avukattan hukuki danışmanlık almalısınız.