İhtiyati haciz, vadesi gelen ve rehinle güvence altında olmayan para alacağı için geçici koruma sağlar. Şirket alacağı ve vadeyi belgelerle göstermelidir. Karar, borçlunun mal ve hakları üzerinde koruma sağlar; paranın hemen ödenmesi veya davanın kazanılması değildir. [1]
Ticari Alacakta İhtiyati Haciz Şartları Nelerdir?
İcra ve İflas Kanunu’nun 257. maddesi, vadesi gelen para borcu ile henüz vadesi gelmeyen borcu ayrı düzenler. Olağan ticari alacakta şirket; borç ilişkisini, talep ettiği tutarı, vadeyi ve rehin durumunu açıklar. Mahkeme bu aşamada davanın tamamını sonuçlandırmaz; geçici koruma için yeterli kanıt bulunup bulunmadığını inceler.
Kanun, vadesi gelen borçta ayrıca mal kaçırma şartı aramaz. Borçlunun faaliyetine devam etmesi ya da sabit bir adresinin bulunması tek başına başvuruyu engellemez. Buna karşılık vade henüz gelmediyse kanundaki özel nedenlerden biri gerekir: Borçlunun belirli yerleşim yerinin bulunmaması veya borçtan kurtulmak amacıyla mal gizleme, kaçırma, kaçmaya hazırlanma ya da alacaklının haklarını ihlal eden hileli işlemler yapması gibi. [1]
Ödeme düzeninin bozulması, gelecekteki bütün siparişleri muaccel yapmaz. Her alacağın vadesini, ödeme planını ve varsa ihtar koşulunu ayrı inceleyin.
Ödenmeyen Fatura İhtiyati Haciz İçin Yeterli Mi?
Fatura önemli bir belgedir; ancak her uyuşmazlıkta tek başına ihtiyati haciz sağlamaz. Alıcı sözleşmeyi, teslimi veya hizmetin tamamlanmasını reddediyorsa, şirket bu itirazları karşılayan kayıtları da sunmalıdır. Çünkü faturanın muhasebeye işlenmesiyle malın gerçekten teslimi aynı ispat konusu değildir. Ticari defterlerin delil değeri de kanuni koşullara bağlıdır. [2] [3]
Gebze’deki üreticinin Bursa’daki müşteriye satışında sipariş, fiyat, teslim, e-fatura iletimi ve ödeme planı aynı işlemi göstermelidir. İade ve kısmi ödemeler bakiye hesabına katılmalıdır.
Faturanın Yanında Hangi Belgeleri Sunmalısınız?
| Belge | Açıklığa kavuşturduğu konu |
|---|---|
| Sözleşme, sipariş ve onay yazışmaları | Kimin hangi ürünü veya hizmeti, hangi bedelle istediği |
| İrsaliye, teslim tutanağı, servis veya kabul formu | Şirketin edimini ne ölçüde yerine getirdiği |
| Fatura ve alıcıya ulaşma kaydı | Talep edilen bedel ve faturanın muhataba iletimi |
| Ödeme planı, mutabakat ve banka hareketleri | Vade, ödenen tutar ve kalan bakiye |
| İade, ayıp bildirimi ve mahsup yazışmaları | Alacağın miktarını veya varlığını etkileyen karşı iddialar |
Faturaya itirazın etkisini ayrıntılı olarak faturaya itiraz süresi ve borcun kabulü rehberinde açıklıyoruz. Buradaki başvuruda ise asıl soru, eldeki belgelerin geçici koruma için yeterli kanaat oluşturup oluşturmadığıdır.
Yaklaşık İspat Ne Demek; Mahkeme Hangi Belgeleri Arar?
Yaklaşık ispatta uyuşmazlık kesin olarak çözülmez; fakat yalnız iddia da yetmez. Belgeler alacağın varlığı ve vadesi hakkında yeterli kanaat vermelidir. Her belgeyi ilgili teslim ve vadeyle eşleştirin. [1]
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 20.05.2026, E. 2026/744, K. 2026/740 ihlalli geçişlerden kaynaklanan hizmet alacağında sunulan kayıtları yeterli bulmadı. Geçiş, bakiye ve tahsilat bilgilerinin araştırılması gerekiyordu. Daire, eldeki kayıtların alacağın varlığını ve muacceliyetini yaklaşık ispata yetmediği gerekçesiyle ihtiyati haciz talebinin reddini uygun buldu. [4]
Sözleşme, teslim ve faturada farklı şirketler varsa sebebini açıklayın. Grup şirketleri ayrı tüzel kişidir; birine teslimin bedeli diğerinden kendiliğinden istenemez. Tahsilat, iade ve iskontoları hesaptan düşürün.
Alacak İpotek Veya Rehinle Güvence Altındaysa Ne Olur?
İİK 257’deki genel kural, rehinle temin edilmemiş para alacağı içindir. Bu nedenle başvurudan önce rehin belgesini, güvence tutarını, borcun kapsamını ve borçlunun kimliğini birlikte inceleyin. Her teminat türünü rehinle aynı saymak veya dosyadaki bir ipoteği görmezden gelmek doğru olmaz. Özellikle asıl borçlu ile kefil yönünden kapsam farklılıkları ayrıca hukuki inceleme gerektirir. [1]
Banka teminat mektubu, ipotek ve diğer güvenceler aynı değildir. Güvencenin metnini, borçluyu ve alacağın kapsamını karşılaştırın.
İhtiyati Haciz İçin Hangi Mahkemeye Başvurmalısınız?
Alacağın dayandığı hukuki ilişki, hangi mahkemenin görevli olduğunu belirler. Ticari davalarda kural olarak asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Ancak alacaklı tarafın şirket olması, her uyuşmazlığı ticari dava yapmaz. Tarafların sıfatları ve borcun kaynağı ayrıca önemlidir. Özel mahkemenin görevine giren ilişkiler kendi kurallarına tabidir. [3]
Yetki bakımından İİK 258’in 50. maddeye yaptığı gönderme dikkate alınır. Borçlunun yerleşim yeri, sözleşmenin ifa yeri ve geçerli yetki sözleşmesi bu incelemede önem taşır. Tacirler arasındaki yetki sözleşmesinin yazılı olması, belirli veya belirlenebilir hukuki ilişkiye dayanması ve yetkili mahkemeyi göstermesi gerekir. [2]
Kartal’daki şirketin Kocaeli veya Sakarya’daki müşterisinden alacağı olması, dilediği yerde dava açabileceği anlamına gelmez. Borçlunun adresi, ifa yeri ve geçerli yetki kaydı birlikte incelenir.
İhtiyati Hacizden Önce Arabulucuya Gitmek Gerekir Mi?
İhtiyati haciz istemi ile alacağın tahsili için açılacak esas dava farklı işlemlerdir. Ticari para alacağı ve itirazın iptali davalarında, kanuni kapsam içindeyse dava öncesi arabuluculuk şartı vardır. Bu şart, geçici koruma talebini esas davayla aynı işlem hâline getirmez; alacaklı dava açmadan önce ihtiyati haciz isteyebilir. [3]
6325 sayılı Kanun’un 18/A maddesinin 16. fıkrası bu durumu ayrıca düzenler. Dava öncesi ihtiyati hacizde, İİK 264/1’deki dava açma süresi arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağa kadar işlemez. Bu düzenlemeyi kararın infazı için gereken 10 günlük sürenin de durduğu şeklinde okumamak gerekir. Hangi sürenin hangi tarihte başladığı dosya üzerinden ayrı hesaplanmalıdır. [5]
Arabuluculuk sonrasında kalan dava süresini izleyin; başvurudan önce geçen günleri yok saymayın. Karar, infaz, haciz ve arabuluculuk tarihlerini aynı dosyada tutun.
İhtiyati Haciz Teminatı Ne Kadar?
Kanun, ihtiyati haciz isteyen alacaklının haksız çıkması hâlinde doğabilecek zararlar için teminat göstermesini esas alır. İİK 259 bütün dosyalara uygulanacak sabit bir yüzde belirlemez. Bu nedenle internette geçen yüzde 15 veya yüzde 20 oranını her ticari alacak için kesin kanun oranı gibi kabul etmemek gerekir. Mahkemenin belirlediği tutar ve teminat türü esas alınır. [1]
Alacak bir ilama dayanıyorsa kanun teminat aramaz. İlam niteliğinde bir belge söz konusuysa mahkeme teminat gerekip gerekmediğini takdir eder. Bu iki durumu aynı saymak doğru değildir. Ayrıca şirket başvuru bütçesine teminatın yanında harç ve infaz giderlerini de eklemelidir. Başvuru tarihindeki tarife ve yapılacak işlemler bu tutarları belirler.
Teminat, eksik ispatı tamamlamaz. Amacı haksız koruma nedeniyle doğabilecek zararı güvenceye almaktır.
İhtiyati Haciz Kararı Çıktıktan Sonra Hangi Süreler Başlar?
İnfaz talebi ile haczi tamamlayan dava veya takip ayrı işlemlerdir. Aşağıdaki süreler olağan haciz yolu içindir; özel takip türleri ayrıca incelenir. [1]
| İşlem | Süre ve başlangıç |
|---|---|
| Kararın infazını isteme | Kararın verildiği tarihten itibaren 10 gün (İİK 261) |
| Dava veya takip öncesi haczi tamamlama | Haczin uygulanmasından; alacaklı hacizde yoksa tutanağın alacaklıya tebliğinden itibaren 7 gün içinde takip talebi veya dava (İİK 264/1) |
| Ödeme emrine itiraz sonrası korumayı sürdürme | İtirazın alacaklıya tebliğinden itibaren 7 gün içinde itirazın kaldırılması istemi veya dava (İİK 264/2) |
| İtirazın kaldırılması istemi reddedilirse | Kararın tefhim veya tebliğinden itibaren 7 gün içinde dava (İİK 264/2) |
| Dava sırasında haciz veya 264/1 uyarınca dava yolu | Esas hükmün mahkemece tebliğinden itibaren 1 ay içinde takip talebi (İİK 264/3) |
İnfaz için başvuru yeri, İİK 261 uyarınca kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesidir. On günlük süre içinde infaz istemezse alacaklının ihtiyati haciz kararı kendiliğinden kalkar. Hacizden sonra da dosyaya uygun tamamlama işlemlerini süresinde yapmak gerekir. İtirazın iptali davasındaki genel süre ile ihtiyati haczi korumaya yarayan özel yedi günlük süre aynı değildir.
Takip Kesinleşmeden İhtiyati Haciz Uygulanabilir Mi?
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 04.12.2017, E. 2017/8019, K. 2017/15050 kararın on gün içinde infazının istenmesini ve haczi tamamlayan işlemleri ayrı değerlendirdi. Dosyada alacaklı karardan sonra takibe başlamış ve ihtiyati haciz uygulatmıştı. Daire, ödeme emri tebliğ edilmediği için hiçbir haciz uygulanamayacağı gerekçesini yeterli görmeyerek kararı bozdu. Dosyada alacaklı, kesinleşmiş takibe değil ihtiyati haciz kararına dayanarak işlem yapmıştı. [6]
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi, 12.06.2025, E. 2025/861, K. 2025/604 bir alt taşeronluk ilişkisindeki ihtiyati haciz sonrasında araca konulan yakalama şerhine ilişkin uyuşmazlığı inceledi. Dosyada asıl takibe geçildiğini gösteren bilgi bulunmadığı gerekçesiyle müdürlük işlemini kaldıran karara karşı istinaf başvurusunu reddetti. Daire, dosyadaki tamamlama eksikliğini kararın sonucunda esas aldı. [7]
Borçlu İhtiyati Hacze Nasıl İtiraz Eder?
Kendisi dinlenmeden aleyhine karar verilen borçlu, haczin dayandığı nedenlere, mahkemenin yetkisine ve teminata itiraz edebilir. İİK 265’e göre haciz huzurunda yapılmışsa uygulama tarihinden, aksi hâlde tutanağın kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde mahkemeye başvurur. Menfaati ihlal edilen üçüncü kişi ise öğrendiği tarihten itibaren yedi gün içinde haczin nedenlerine veya teminata itiraz edebilir. [1]
Ayrıca ihtiyati hacze itiraz ile ödeme emrine itiraz ayrı başvurulardır. Yalnız birini yapmak diğerinin yerine geçmez. İtiraz üzerine verilen karara karşı istinaf mümkündür; bu başvuru ihtiyati haczin icrasını durdurmaz. Yüzüne karşı aleyhinde ihtiyati haciz kararı verilen taraf ise İİK 258’deki istinaf yolunu dikkate alır.
Borçlu, İİK 266’daki koşullara uygun güvenceyle ihtiyati haczin kaldırılmasını da isteyebilir. Takip başladıktan sonra bu konuda yetki icra mahkemesine geçer. Bu yol, alacaklının başta yatırdığı teminattan farklıdır. Haczedilen malın borçluya bırakılmasıyla haczin tamamen kaldırılması da aynı işlem değildir. [1]
Mahkeme Talebi Reddederse Yeniden Başvurabilir Misiniz?
Ret kararının nedenini ve kanun yolunu önce incelemek gerekir. Alacaklı, ihtiyati haciz talebinin reddine karşı istinafa başvurabilir. Aynı taraflar, aynı alacak ve aynı nedenlerle farklı mahkemelerden peş peşe karar istemek ise usul ve dürüstlük tartışmasına yol açar. Önceki dosyaları ve ret gerekçelerini yeni başvuruda gizlemek doğru bir yol değildir. [1]
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 18.03.2021, E. 2021/171, K. 2021/335 yatırım ve finansman sözleşmesinden kaynaklanan alacak için birden fazla ihtiyati haciz başvurusunu inceledi. Alacaklı, önceki ret kararlarına karşı kanun yoluna gitmek yerine yeniden talepte bulunmuştu. Daire, somut dosyadaki mükerrer başvuruları dürüstlük kuralı ve derdestlik yönünden değerlendirerek ihtiyati haczi kaldıran karara karşı başvuruyu reddetti. Alacaklının ileri sürdüğü yeni delil iddiası, bu dosyada onun istediği sonucu sağlamadı. [8]
Yeni olay veya belgenin önceki ret gerekçesini nasıl değiştirdiğini açıklayın. Yeni dilekçe hazırlamak istinaf süresini uzatmaz.
Haksız İhtiyati Haciz Şirketi Zarardan Sorumlu Tutar Mı?
Evet. İİK m.259 uyarınca haksız çıkan alacaklı, borçlu ve üçüncü kişilerin bu nedenle uğradığı zarardan sorumludur. Mahkemenin haciz kararı vermesi bu riski kaldırmaz; alacak hesabı, kişi ve malın aidiyeti baştan incelenmelidir. [1]
Öte yandan ihtiyati haciz tahsil garantisi vermez. İİK 268, bu haczin tek başına ayrıca rüçhan hakkı sağlamadığını belirtir. Başka hacizler, rehinler ve malın satış değeri tahsil sonucunu etkiler. Şirket yalnız haciz tarihine bakarak alacağının tamamını ilk sırada alacağını varsaymamalıdır. [1]
Sıkça Sorulan Sorular
Faturadaki Vade Geçti; Hemen İhtiyati Haciz İsteyebilir Miyim?
Rehin durumu ve deliller uygunsa isteyebilirsiniz. Ancak faturadaki tarih tek başına her zaman yeterli olmaz; vadenin sözleşmeyle uyumunu, teslimi ve kalan tutarı da göstermek gerekir.
Borçlunun Mal Kaçırdığını Kanıtlamam Şart Mı?
Kanun, vadesi gelmiş ve rehinle temin edilmemiş para borcunda ayrıca bu koşulu aramaz. Henüz vadesi gelmeyen borçta ise İİK 257/2’deki özel nedenlerden biri bulunmalıdır.
Sadece E-fatura Varsa Başvuru Reddedilir Mi?
Her dosya için peşinen aynı sonuç söylenemez. Mahkeme e-faturayı diğer bilgilerle birlikte değerlendirir. Alıcı teslimi veya sözleşmeyi reddediyorsa sipariş, kabul ve teslim kayıtlarının eksikliği önemli hâle gelir.
İhtiyati Haciz İçin Noter İhtarı Zorunlu Mu?
İİK 257 bütün başvurular için noter ihtarı şartı koymaz. Bununla birlikte alacağın muacceliyeti veya sözleşmedeki bir koşul ihtara bağlıysa o bildirim ve ulaşma kayıtları önem taşır.
Teminat Her Zaman Alacağın Yüzde 15’i Mi?
Hayır. İİK 259’da herkese uygulanacak sabit yüzde yoktur. Mahkemenin belirlediği teminatı ve kanundaki ilam ile ilam niteliğinde belge ayrımını dikkate almak gerekir.
On Günlük İnfaz Süresi Kararın Tebliğiyle Mi Başlar?
Hayır. İİK 261 süreyi kararın verildiği tarihe bağlar. Tebliğ beklemek bu süreyi kendiliğinden uzatmaz.
Arabuluculuk İhtiyati Haciz Sürelerinin Hepsini Durdurur Mu?
Bu şekilde genel bir kabul doğru değildir. 6325 sayılı Kanun’un 18/A(16) hükmü, dava öncesi ihtiyati hacizde İİK 264/1’deki dava açma süresini düzenler. On günlük infaz süresini ayrıca takip etmek gerekir.
Borçlunun İcra Takibine İtirazı Haczi Hemen Kaldırır Mı?
İtiraz takibi durdurur; ancak ihtiyati haczin devamı için dosyanın aşamasına da bakmak gerekir. Alacaklının tamamlama işlemleri, süreler ve mahkemenin haciz hakkında verdiği karar önemlidir.
İhtiyati Hacizle İhtiyati Tedbir Aynı Şey Mi?
Hayır. Para alacağının tahsilini koruyan ihtiyati haciz İİK hükümlerine dayanır. Uyuşmazlık konusu mal veya hakkı koruyan ihtiyati tedbirin koşullarını HMK düzenler. Talep edilen koruma hukuki ilişkiye uygun seçilmelidir. [2]
İhtiyati Haciz Konunca Para Hemen Şirkete Ödenir Mi?
Hayır. İhtiyati haciz geçici korumadır. Alacaklı takip veya dava işlemlerini tamamlar; kesin haciz, satış ve ödeme aşamaları kendi koşullarına göre ilerler.
İhtiyati Haciz Başvurusunda Nelere Dikkat Etmelisiniz?
İhtiyati haciz başvurusunun temelini, alacağın doğru hesabı ile aynı işlemi gösteren sözleşme, teslim ve ödeme kayıtları oluşturur. Sonrasında şirket, kararın infazını ve dosyaya uygun takip veya dava sürelerini birlikte izlemelidir. Başvuru kabul edilse bile bu adımların eksik kalması korumayı sona erdirebilir.
Tahsil sürecinin bütünü için ödenmeyen fatura ve şirket alacağının tahsili rehberine, sözleşme ve şirket uyuşmazlıklarının genel çerçevesi için Ticaret ve Şirketler Hukuku sayfasına bakabilirsiniz. İhtiyati haciz başvurusunda alacağın kaynağını ve dosyanın bulunduğu aşamayı birlikte dikkate alın.
Kaynakça
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m. 50, 257–268 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 6, 10, 17–18, 222, 341, 389–390 ↩
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m. 4, 5, 5/A, 21 ↩
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 20.05.2026, E. 2026/744, K. 2026/740 ↩
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, m. 18/A(15)–(16) ↩
- Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 04.12.2017, E. 2017/8019, K. 2017/15050 ↩
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi, 12.06.2025, E. 2025/861, K. 2025/604 ↩
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 18.03.2021, E. 2021/171, K. 2021/335 ↩
Yasal Uyarı
Bu makale, Köksoy Hukuk & Danışmanlık tarafından genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Web sitemizdeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Fırat KÖKSOY‘a aittir. Sitedeki makale ve içerikler, belirli bir kişi veya uyuşmazlık için verilmiş hukuki görüş ya da danışmanlık niteliğinde değildir. Her somut olay kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.
