Cari hesap, şirketlerin birbirleriyle yaptıkları satışları, ödemeleri ve iadeleri takip ederken kullandıkları hesap düzenidir. Ancak muhasebedeki cari hesap kaydı ile Türk Ticaret Kanunu’ndaki cari hesap sözleşmesi aynı şey değildir. Yanlış bakiyeye itiraz ederken veya alacağı tahsil etmek isterken önce bu ayrımı belirlemek gerekir. [1]
Cari hesap mutabakatını yalnız muhasebenin rutin işi gibi görmeyin. İmzalanan belgenin hangi dönemi, hangi borcu ve hangi ödeme koşulunu kapsadığını kontrol edin.
İçindekiler
Cari Hesap Nedir? Muhasebe Kaydı İle Sözleşme Farklı Mı?
TTK m.89’daki sözleşmede taraflar, kapsamdaki alacaklarını ayrı ayrı istemekten vazgeçerek hesaba kaydeder; hesabın kesilmesinden sonra çıkan bakiyeyi esas alır. Bu sözleşme yazılı yapılmadıkça geçerli olmaz. Yalnız ekstre düzenlemek veya sürekli alışveriş yapmak bu şartı karşılamaz.
| İlişki | Temel Fark |
|---|---|
| Muhasebedeki Cari Hesap / Açık Hesap | Fatura, tahsilat ve iadeler izlenir. Alacağın dayanağı ve ödeme zamanı ilgili satış, hizmet veya diğer ilişkiye göre incelenir. |
| TTK Anlamında Cari Hesap Sözleşmesi | Yazılı sözleşmeyle ayrı ayrı istemekten vazgeçme ve bakiye üzerinden hesaplaşma düzeni kurulur. TTK m.89–101 uygulanır. |
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 15.11.2023, E.2022/1269, K.2023/1106, “cari hesap” başlıklı ödeme çizelgelerinin yazılı cari hesap sözleşmesi olmadığını belirtti. Ödünç ilişkisinde takip tarihindeki ödeme zamanını inceleyen Kurul, alacağın henüz istenebilir olmadığını kabul ederek direnme kararını bozdu. Belgenin başlığı yerine ilişkinin içeriğini esas aldı. [2]
Cari Hesap Sözleşmesi Nasıl Yapılır?
Tarafların tam unvanlarını, temsil yetkilerini, hesaba girecek işlemleri, hesap dönemlerini ve ilişkinin nasıl sona ereceğini açıkça belirleyin. Faiz ve komisyon varsa dayanağını yazın. Sözleşmeye “cari hesap” adını vermek yerine, tarafların nasıl hesaplaşacağını anlaşılır biçimde düzenleyin.
Örneğin Kartal’daki bir tedarikçi ile Gebze’deki üreticinin aylarca alışveriş yapması, kendiliğinden yazılı cari hesap sözleşmesi oluşturmaz. Şirketler faturaları ve tahsilatları açık hesapta takip edebilir; bu durumda her borcun dayanağını ve vadesini korumalıdır.
Cari Hesap Mutabakatı İmzalanırken Nelere Bakılmalı?
Mutabakat, belirli bir tarihte tarafların hesaplarını karşılaştırmasıdır. Borç ve alacak yönünü, para birimini, açılış bakiyesini, faturaları, iadeleri ve ödemeleri kontrol edin. “Hata ve unutma hariçtir” gibi kayıtları, el yazısı notlarını ve ödeme koşullarını da okuyun. İmzalayanın şirketi temsil yetkisini doğrulayın.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 12.09.2023, E.2022/2641, K.2023/2451, dosyaya sunulup itiraza uğramayan imzalı mutabakatı bağlayıcı kabul etti. Ancak bazı hakedişlerin iş tamamlanınca ödeneceği notunun ve ilgili ödemelerin yeterince araştırılmadığını belirledi. İlk derece kararını kaldırıp dosyayı yeniden yargılama için gönderdi. [3]
Yanlış Cari Hesap Bakiyesine Nasıl İtiraz Edilir?
Önce farkı yaratan kalemi bulun: Kaydedilmeyen ödeme mi, mükerrer fatura mı, iade mi, fiyat farkı mı? İtirazda yalnız “mutabık değiliz” demek yerine tarih, belge numarası ve tutarı belirtin; destekleyen kayıtları ekleyin. Bildirimin karşı tarafa ulaştığını gösteren kaydı saklayın.
Geçerli cari hesap sözleşmesi varsa TTK m.94/2 önemlidir: Bakiye cetvelini alan taraf, aldığı tarihten itibaren bir ay içinde noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı yazıyla itiraz etmezse bakiyeyi kabul etmiş sayılır. Bu sonucu her muhasebe ekstresine veya cevapsız mutabakat e-postasına otomatik uygulamayın.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 01.12.2022, E.2020/1529, K.2022/1777, açık hesap uyuşmazlığında tek taraflı fiyat farkı faturasının bakiyeden düşülmesini kabul etmedi. Faturanın karşı tarafa bildirildiği ve dayandığı işlemlere ilişkin itirazlar kanıtlanamamıştı. Ticari defterler ile ödeme belgelerini değerlendiren mahkeme, istinaf başvurusunu esastan reddetti. [4]
Cari Hesap Alacağı Nasıl İspatlanır?
Yalnız son sayfadaki toplamı değil, bu toplamı oluşturan işlemleri hazırlayın: Sözleşme ve sipariş, teslim veya hizmet belgesi, fatura, iade, banka dekontu ve mutabakat birbirini açıklamalı. Ticari defterlerin delil değeri HMK m.222’deki şartlara bağlıdır; tek taraflı bir Excel tablosunu bu defterlerle aynı saymayın. [5]
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 04.06.2026, E.2025/6463, K.2026/3285, dövizli mal satışından kalan fatura alacağını inceledi. İlk derece mahkemesi, usulüne uygun tutulan ve karşı tarafın kayıtlarıyla uyumlu ticari defterlere dayanarak alacağı kabul etmişti. Daire, istinaf başvurusunu esastan reddeden BAM kararını onadı. [6]
Basit bir örnekte 120.000 TL satıştan 70.000 TL ödeme ve 10.000 TL belgeli iade düşüldüğünde bakiye 40.000 TL’dir. Bu hesap doğru görünse bile tahsil için teslim, ödeme ve iade belgelerini eşleştirin. İzlenecek yolları şirket alacağının tahsili rehberinde bulabilirsiniz.
Cari Hesapta Faiz Ve Zamanaşımı Nasıl Belirlenir?
Hesaba tek taraflı “faiz” satırı eklemek yeterli değildir. Geçerli cari hesap sözleşmesinde TTK m.8, 90, 95 ve 96 birlikte değerlendirilir. Faizin anaparaya eklenip yeniden faiz yürütülmesi için sözleşmeyle kararlaştırma, her iki tarafın tacir olması ve en az üç aylık dönem şartı gözetilmelidir.
TTK m.101’de sayılan cari hesap davaları için beş yıllık zamanaşımı, cari hesap sözleşmesinin sona ermesinden başlar. Açık hesapta görünen her fatura veya hizmet alacağına bu süreyi uygulamayın; süre ve başlangıç, alacağın dayandığı ilişkiye göre belirlenir.
Cari Hesap Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Dönem Sonu Bakiyesi Hemen İstenebilir Mi?
Geçerli cari hesap sözleşmesinde dönem sonunda hesaplanan bakiyeyle sözleşme sonunda ödenecek bakiye aynı değildir. TTK m.90 ve 97 gereğince dönem bakiyesi kural olarak yeni devreye geçirilir; sözleşmenin sona ermesi ve haciz gibi özel durumlar ayrıca değerlendirilir. Açık hesapta ise ilgili borcun ödeme zamanı esas alınır.
Çeki Hesaba Kaydetmek Tahsil Edildiği Anlamına Gelir Mi?
Hayır. Geçerli cari hesap sözleşmesinde ticari senedin hesaba kaydı, bedelinin alınması koşuluyla yapılmış sayılır. Bedeli alınamayan senet için TTK m.90–91’deki iade ve kayıt silme düzeni uygulanır. Çekin teslimini, tahsilini ve hangi borca karşılık alındığını ayrı kaydedin.
A.Ş. Ve Ltd. Şirketlerde Cari Hesap Kuralları Farklı Mı?
Bu temel ayrım şirket türüne göre değişmez: Her iki türde de ilişkinin niteliği ve belgeler incelenir. Şirket adına sözleşme veya mutabakat imzalayan kişinin temsil yetkisini ayrıca kontrol edin. Kaşe bulunması, temsil yetkisinin incelenmesini gereksiz kılmaz.
Hangi Alacaklar Cari Hesaba Kaydedilemez?
TTK m.93’e göre takas edilemeyen alacaklar ile belirli bir amaçla harcanmak veya ayrıca emre hazır tutulmak üzere teslim edilen para ve mallardan doğan alacaklar cari hesaba geçirilemez. Bu nedenle muhasebede bir kalem açılması, o alacağı hukuken cari hesap kapsamına sokmaz.
Cari Hesap Sözleşmesi Nasıl Sona Erer?
TTK m.98’e göre sözleşme, kararlaştırılan sürenin bitmesiyle; süresizse taraflardan birinin fesih bildiriminde bulunmasıyla veya taraflardan birinin iflasıyla sona erer. Süreli sözleşmede ölüm ya da kısıtlılık hâlinde m.99, on gün önceden bildirimle fesih imkânı tanır; bakiye, m.94’e göre hesabın kapatılması gereken tarihte istenebilir. Bu son durum şirketlerin kendisinden çok gerçek kişi taraflar açısından önem taşır.
Mutabakat Belgesi Borç Kabulü Sayılır Mı?
İmzalı mutabakat, içeriği ve şirket adına imzalayanın temsil yetkisi dikkate alındığında borç tanıması niteliği taşıyabilir. TBK m.18–19 uyarınca belgenin adı değil, gerçek içeriği ve tarafların ortak iradesi önemlidir. Yalnız hesapları karşılaştırma talebi içeren yazı ile belirli bakiyeyi açıkça kabul eden belge aynı sonucu doğurmaz. Mutabakat imzalamak, tek başına TTK m.89’daki cari hesap sözleşmesini kurmaz. [7]
Cari Hesap Uyuşmazlığında İlk Yapılması Gerekenler
Sözleşmeyi ve ayrıntılı ekstreyi birlikte alın. Bakiyeyi işlem bazında kontrol edin; eksik ödemeyi, iadeyi ve tartışmalı kalemi ayırın. Mutabakatı imzalamadan önce kapsamı ve yetkiyi doğrulayın. İtiraz süresiyle alacağın ödeme zamanını ayrıca değerlendirin. Diğer temel konulara Ticaret Ve Şirketler Hukuku merkezinden ulaşabilirsiniz.
Kaynakça
- 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu, m.8, 89–101, 372, 629 ↩
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 15.11.2023, E.2022/1269, K.2023/1106 ↩
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 12.09.2023, E.2022/2641, K.2023/2451 ↩
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 01.12.2022, E.2020/1529, K.2022/1777 ↩
- 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.222 ↩
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 04.06.2026, E.2025/6463, K.2026/3285 ↩
- 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.18–19 ↩
Yasal Uyarı
Bu makale, Köksoy Hukuk & Danışmanlık tarafından genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Web sitemizdeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Fırat KÖKSOY‘a aittir. Sitedeki makale ve içerikler, belirli bir kişi veya uyuşmazlık için verilmiş hukuki görüş ya da danışmanlık niteliğinde değildir. Her somut olay kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.