Çek düzenlerken bankanın verdiği çek yaprağına bedeli, ödeme yapılacak kişiyi, düzenleme tarihini ve yerini doğru yazın; yetkili kişinin imzasını tamamlayın. Çek ile bono aynı kurallara bağlı değildir. Çekte banka muhataptır; tarih ve düzenleme yeri, bankaya başvuru süresini de etkiler. [1]
Bu rehber, Türkiye’deki bankaların verdiği güncel çek yapraklarıyla şirketlerin yaptığı işlemlere odaklanır. Yabancı banka çeklerinde ve eski çek yapraklarında bazı şekil kuralları farklıdır.
İçindekiler
Çek Düzenlemek İçin Hangi Yaprak Kullanılır?
Çek defterlerini bankalar bastırır. Tacir, tacir olmayan ve hamiline çek yaprakları birbirinden ayrılır. Hamiline çek düzenleyecekseniz buna özel yaprağı kullanın; sıradan bir yaprağa yalnız “hamiline” yazmak Çek Kanunu’ndaki yükümlülüğü karşılamaz. [2]
Banka tarafından basılan seri numarasını, karekodu, hesap sahibini ve banka bilgilerini kontrol edin. TTK m.781/4’te yabancı banka çekleri için istisna vardır; bu istisnayı Türkiye’deki bankaların güncel yapraklarına uygulamayın.
Çek Nasıl Doldurulur, Hangi Bilgiler Bulunmalı?
| Alan | Kontrol Edilecek Bilgi |
|---|---|
| Çek İbaresi | Senet metninde “çek” kelimesi bulunmalı. |
| Bedel | Belirli tutarı kayıtsız ve şartsız ödeme talimatı olmalı. |
| Muhatap Banka | Bankanın ticaret unvanı açık olmalı. |
| Ödeme Yeri | Bankanın ödeme yeri kontrol edilmeli. |
| Düzenleme Tarihi Ve Yeri | Gün, ay, yıl ve yer bilgisi açık yazılmalı. |
| Düzenleyenin İmzası | Yetkili kişi el ile imzalamalı. |
| Seri Numarası Ve Karekod | Türkiye’deki güncel banka yaprağında bulunmalı. |
Ödeme yapılacak kişinin adını veya şirketin tam unvanını yazın. Lehtar adı, bonodan farklı olarak çekin zorunlu unsurları arasında değildir; lehtar gösterilmemesi TTK m.785 uyarınca hamiline çek sonucunu doğurabilir. Bu yüzden alacaklı alanını farkında olmadan boş bırakmayın.
TTK m.781’e göre ödeme yeri açık değilse bankanın unvanı yanındaki yer; birden çok yer varsa ilki esas alınır. Bu bilgiler ve başka kayıt da yoksa bankanın merkezi ödeme yeridir. Düzenleme yeri yoksa düzenleyenin adı yanındaki yer esas alınır; orada da yoksa eksiklik giderilmez. Düzenleme tarihinin bulunmaması için benzer bir tamamlama kuralı yoktur. Tarih ile bankanın çek üzerine bastığı baskı tarihini karıştırmayın.
Çeke İleri Tarih Yazılabilir Mi?
Evet; ancak çekteki tarih, bonodaki vade değildir. TTK m.795’in temel kuralı çekin görüldüğünde ödenmesidir. Buna karşılık 5941 sayılı Kanun Geçici m.3/5 uyarınca 31 Aralık 2028’e kadar, çek üzerindeki düzenleme tarihinden önce ödeme için bankaya ibraz geçersizdir.
İleri tarih yazarken şirketin ödeme planıyla bu tarihte hazır bulunması gereken karşılığı birlikte düşünün. Ayrı bir sözleşmede ödeme günü kararlaştırmak, çekin üzerindeki bilgilerin yerini tutmaz.
Şirket Adına Çeki Kim İmzalar?
Şirketin güncel temsil kaydını, imza şeklini ve birlikte imza koşulunu kontrol edin. Kaşe tek başına imza değildir. Çek Kanunu m.2/8, tüzel kişi adına düzenleyen kişinin ad ve soyadının da çek üzerinde açıkça yazılmasını ister. Yetkisiz temsil, TTK m.678 ve 818 kapsamında imzalayanın kişisel sorumluluğunu doğurabilir.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 25.02.2016, E.2016/1772, K.2016/5406, ön yüzdeki tek imzanın şirketi temsilen değil, açıkça “avalimdir” kaydıyla atıldığı çeki inceledi. Düzenleyen şirketin imzası bulunmadığından kambiyo takibinin iptali gerektiğini belirterek kararı bozdu. Aval imzası, düzenleyenin eksik imzasının yerine geçmez. [3]
A.Ş.’lerde TTK m.372, Ltd. şirketlerde m.629 uyarınca ticaret unvanı altında imza ve temsil yetkisini birlikte kontrol edin; her şirket için otomatik olarak tek veya çift imza varsaymayın. Güvenli elektronik imza da TTK m.1526 gereği çekin düzenlenmesinde el imzasının yerine geçmez.
Çekte Bedel Ve Tarih Düzeltmesi Nasıl Değerlendirilir?
Rakamla ve yazıyla bedeli aynı gösterin; para birimini açık yazın. TTK m.676 ve 818, farklı bedel kayıtlarında uygulanacak kuralları düzenler. Hatalı yaprağı tek taraflı kazıma, silme veya üzerine yazmayla düzeltmeyin; gerekiyorsa düzenleyenin onayını ve işlem kaydını sağlayın.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 27.03.2025, E.2022/1702, K.2025/521, bankanın tarih değişikliği gerekçesiyle işlem yapmadığı bir çeki inceledi. Düzenleyen, tarih altındaki parafı inkâr etmemiş; bedeli önceki lehtara ödediğini savunmuştu. BAM, bu olayda yazılı tarihi esas aldı ve alacaklının kabul edilen talebine karşı istinafı esastan reddetti. Düzeltmenin kime ait olduğu ile ödeme savunması ayrı inceleme konularıydı. [4]
Çek Bankaya Ne Zaman İbraz Edilir?
TTK m.796’ya göre Türkiye’de düzenlenip ödenecek çek, düzenlendiği yerde ödenecekse on gün; başka yerde ödenecekse bir ay içinde bankaya ibraz edilir. Süre, çek üzerindeki düzenleme tarihinin ertesi günü başlar. Tahsil için çeki başka şehirdeki bir şubeye vermekle, çekin hukuken ödeme yerinin değiştiğini varsaymayın.
Örneğin Gebze’de düzenlenen ve Bursa’da ödenecek bir çekte, şirketin muhasebe ekibi çeki hangi gün teslim aldığını ve hangi gün bankaya sunduğunu kayıt altına alsın. Son günü beklemek yerine ibraz planını teslimde oluştursun.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 12.02.2025, E.2024/7546, K.2025/1067, banka şerhinde ibraz tarihi bulunmamasını değerlendirdi. Takibin hukuki dayanağının buna göre ele alınması gerektiğini açıkladı; alacaklıya yüklenen tazminat ve para cezasını çıkararak ilk derece kararını düzeltilmiş şekliyle onadı. Bankaya gitmiş olmak kadar, ibrazın tarihli biçimde belgelenmesi de önem taşır. [5]
Çek Düzenleme Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Çeki Geri Alınca Yeniden Kullanabilir Miyim?
Ödeme, iade ve yeniden tedavüle çıkarma işlemlerini birbirine karıştırmayın. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 08.05.2023, E.2022/2615, K.2023/2796, lehtarın cirosunu çizmeden düzenleyene geri verdiği ve yeniden tedavüle çıkan çeki inceledi. Çoğunluk, muntazam ciro zinciriyle edinen hamili meşru hamil kabul ederek borçlu olunmadığına ilişkin kabul kararını bozdu. Ödenen çekleri teslim ve iptal kayıtlarıyla güvenli biçimde saklayın. [6]
Çek Bankadan Alındıysa Ödeme Garantisi Var Mı?
Hayır. Bankanın yaprağı bastırması ve karekod bulunması, bütün bedelin hesapta hazır olduğunu garanti etmez. Karekod sorgusu geçmiş ve kayıt bilgileri sağlar; çekin aslını, düzenleyenin yetkisini ve hesabın durumunu ayrıca kontrol edin.
Çek Karşılıksız Çıkarsa Ne Yapmalıyım?
Süresinde ibrazı ve bankanın tarihli işlemini belgeleyin. Başvuru yollarının ve sürelerin ayrıntılarını karşılıksız çek için şirketin yapması gerekenler rehberinde bulabilirsiniz. Bu yazı çekin düzenlenmesine odaklanır.
Çeki Teslim Etmeden Önce İlk Yapılması Gerekenler
Yaprağın türünü, banka ve hesap bilgilerini, bedeli, lehtarı, düzenleme yeri ile tarihini ve imza yetkisini karşılaştırın. Çekin ön ve arka yüzünün teslim anındaki kaydını tutun; asıl belgeyi güvenle koruyun. Düzenleyen ve teslim alan şirketler, ödeme karşılığını ve ibraz takvimini ayrı ayrı izlesin. Diğer konular için Ticaret Ve Şirketler Hukuku merkezini inceleyebilirsiniz.
Kaynakça
- 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu, m.372, 629, 676, 678, 701–702, 756, 780–785, 795–796, 808, 818, 1526 ↩
- 5941 Sayılı Çek Kanunu, m.2–3, Geçici m.3/5 ↩
- Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 25.02.2016, E.2016/1772, K.2016/5406 ↩
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 27.03.2025, E.2022/1702, K.2025/521 ↩
- Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 12.02.2025, E.2024/7546, K.2025/1067 ↩
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 08.05.2023, E.2022/2615, K.2023/2796 ↩
Yasal Uyarı
Bu makale, Köksoy Hukuk & Danışmanlık tarafından genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Web sitemizdeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Fırat KÖKSOY‘a aittir. Sitedeki makale ve içerikler, belirli bir kişi veya uyuşmazlık için verilmiş hukuki görüş ya da danışmanlık niteliğinde değildir. Her somut olay kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.