Silikozis, çalışma sırasında solunabilir kristal silika tozuna maruziyetten kaynaklanıyorsa meslek hastalığı olarak kabul edilebilir. Hastalığın işle bağlantısının tespiti, SGK’dan sağlanabilecek haklar ve işverenden istenebilecek tazminat ayrı ayrı incelenir. İşten ayrılmış veya emekli olmuş olmak, geçmişteki maruziyetin araştırılmasını engellemez. [1]
Silikozis tanısı alan bir işçi açısından ilk adım, bütün çalışma geçmişini ve sağlık kayıtlarını bir araya getirerek SGK tespit sürecini başlatmaktır. Sürekli iş göremezlik geliri için en az %10 meslekte kazanma gücü kaybı gerekir. İşverenin sorumluluğunda ise hastalıkla çalışma koşulları arasındaki bağ, alınmayan önlemler ve doğan zarar önem taşır.
1. Silikozis Nedir, Hangi İşlerde Görülür?
Silikozis, solunabilir kristal silika içeren tozun akciğerde oluşturduğu hasarla gelişen bir hastalıktır. Taşın veya hammaddenin kesilmesi, delinmesi, kırılması, öğütülmesi ve kumlama gibi işlemler silika içeren ince toz açığa çıkarabilir. Maruziyetin yoğunluğu ve süresine göre kronik, hızlanmış veya akut biçimler görülebilir. Bu nedenle hastalığı yalnızca çok uzun yıllar çalışmış kişilerle sınırlamak doğru değildir. [2]
- Silika içeren taş ve madenlerin çıkarılması, delinmesi ve işlenmesi.
- Yapay taş ve kuvars esaslı tezgâhların kesilmesi, taşlanması ve parlatılması.
- Seramik, porselen ve benzeri mineral hammadde kullanılan üretim işleri.
- Silika içeren kumun kullanıldığı döküm ve yüzey temizleme işlemleri.
- Silika içeren kaya ve malzemelerle yürütülen inşaat, tünel ve yıkım işleri.
Bir işin adında “tozlu” ifadesinin bulunması yeterli değildir. Kullanılan malzemenin içeriği, işçinin fiilen yaptığı işlem, havalandırma ve maruziyet koşulları araştırılır. Örneğin tezgâh imalatında çalışan bir kişinin yalnızca unvanını yazmak yerine, hangi malzemeyi hangi makineyle, kuru veya sulu yöntemle işlediğini açıklamak gerekir.
1.1. Hastalık İşten Ayrıldıktan Sonra Fark Edilebilir Mi?
Evet. Hastalığın fark edildiği tarih ile zararlı toza maruziyetin başladığı tarih aynı olmayabilir. Tanı konulduğunda işçi başka bir işyerinde çalışıyor veya emekli olmuş olabilir. Eski akciğer görüntüleri, periyodik muayeneler ve önceki işyerlerindeki çalışma koşulları bu nedenle önemlidir. Nefes darlığı veya öksürük gibi şikâyetlerde sağlık kuruluşuna başvururken geçmiş tozlu işleri de anlatmak gerekir.
2. Silikozis Ne Zaman Meslek Hastalığı Sayılır?
5510 sayılı Kanun’un 14. maddesi, yapılan işin niteliğinden veya yürütüm koşullarından doğan hastalıkları meslek hastalığı kapsamında düzenler. Silikozis başvurusunda üç temel konu açıklığa kavuşmalıdır: hastalığın tıbben varlığı, çalışma sırasında silika tozuna maruziyet ve bu maruziyetle hastalık arasındaki neden bağlantısı.
SGK, yetkili sağlık hizmeti sunucusunun sağlık kurulu raporunu ve dayanak tıbbi belgeleri Kurum Sağlık Kurulunda değerlendirir. Gerekli gördüğünde işyerindeki çalışma koşullarını araştırır. Hastane raporunda tanı bulunması ile SGK’nın hastalığın mesleki niteliğini ve kayıp oranını kabul etmesi aynı işlem değildir. [3]
2.1. En Az Üç Yıl Çalışmak Zorunlu Mu?
Çalışma Gücü Ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği’nin 20. maddesi, pnömokonyozun meslek hastalığı sayılmasında, bu hastalığı oluşturacak yoğunluk ve nitelikte toz bulunan yeraltı veya yerüstü işyerlerinde toplam en az üç yıl çalışmayı esas alır. Bu süre, aynı işveren yanında kesintisiz üç yıl çalışma anlamına gelmez.
Aynı maddenin ikinci fıkrası önemli bir istisna getirir: Yüksek yoğunlukta zararlı toz bulunan işyerlerinde oluşan, hızlı seyri ve ağırlığı klinik veya radyolojik bulgular ve laboratuvar incelemeleriyle belirlenen olgularda Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu üç yıllık süreyi indirebilir. “Üç yıl dolmadı, başvuru yapılamaz” biçiminde peşin bir sonuç çıkarmamak gerekir.
2.2. Yükümlülük Süresi İle Dava Zamanaşımı Aynı Mı?
Yükümlülük süresi, zararlı işe fiilen son verilmesi ile hastalığın ortaya çıkması arasındaki süreyle ilgilidir. Maruziyet süresi, işçinin zararlı etkene ne kadar süre maruz kaldığını; zamanaşımı ise alacağın dava yoluyla istenebileceği zamanı ilgilendirir. Bu üç süre birbirinin yerine kullanılamaz.
Yönetmeliğin 17. maddesi ve 5510 sayılı Kanun’un 14. maddesi, listedeki yükümlülük süresi aşılmış olsa bile inceleme yapılmasına imkân tanır. Hastalığın klinik ve laboratuvar bulgularıyla belirlenmesi ve hastalığa yol açan etkenin işyerindeki incelemeyle saptanması hâlinde, Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun onayıyla meslek hastalığı kabulü mümkündür. Eski işten ayrılma tarihine bakılarak bütün hakların sona erdiği söylenemez.
3. Silikozis İçin SGK Başvurusu Nasıl Yapılır?
- Çalışma öykünüzü yazın. Tozlu çalıştığınız bütün işyerlerini, tarihleri, bölümleri, kullandığınız malzemeleri ve yaptığınız işleri sıralayın.
- Sağlık belgelerini toplayın. Akciğer görüntülerini, tomografi raporlarını, solunum fonksiyon testlerini ve önceki muayene kayıtlarını ekleyin.
- SGK’ya yazılı başvurun. Meslek hastalığının tespitini ve talep ettiğiniz sosyal güvenlik hakkının değerlendirilmesini isteyin; evrak kayıt numarasını saklayın.
- Yetkili hastane ve kurul sürecini takip edin. Sevk ve ek belge taleplerini tamamlayın.
- Kararın gerekçesini ve bildirim tarihini alın. Hastalığın mesleki sayılıp sayılmadığını, kayıp oranını, başlangıç tarihini ve kontrol muayenesi kararını ayrı ayrı inceleyin.
Yönetmeliğin 5/2. maddesi, meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücü kaybına esas raporları düzenlemeye Sağlık Bakanlığı meslek hastalıkları hastanelerini, eğitim ve araştırma hastanelerini ve devlet üniversitesi hastanelerini yetkili kılar. Tedavi gördüğünüz yerdeki belgeler delildir; SGK tespitine esas kurul raporu için yetkili sağlık kuruluşu süreci izlenir.
3.1. İşveren Bildirim Yapmazsa Ne Olur?
İşveren, meslek hastalığını öğrendiği günden başlayarak üç iş günü içinde SGK’ya bildirmekle yükümlüdür. İşverenin bildirim yapmaması, işçinin SGK’ya bizzat başvurmasına engel değildir. Dilekçede hastalık şüphesini, mevcut tanıyı ve maruziyet yaşanan işyerlerini açıkça belirtmek gerekir. Bildirim yükümlülüğünün ihlali ile işçinin hak talebi farklı konulardır.
3.2. SGK Reddederse Veya Oranı Düşük Belirlerse Ne Yapılır?
İtirazın konusu açık olmalıdır: Hastalığın işle bağlantısı mı reddediliyor, kayıp oranı mı düşük bulunuyor, yoksa gelir başlangıcı mı tartışılıyor? Kurum kararına karşı, 5510 sayılı Kanun’un 95. maddesindeki Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu incelemesi gündeme gelir. Yeni sağlık belgeleri ve itirazın tıbbi gerekçeleri dosyaya sunulmalıdır.
SGK’ya karşı sosyal güvenlik uyuşmazlığında dava açmadan önce Kuruma başvuru zorunluluğu vardır. 7036 sayılı Kanun’un 4. maddesine göre, özel süreler saklı kalmak üzere başvuruya altmış gün içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır. Bu düzenleme, mahkemeye başvuru koşuludur; SGK’nın bütün tıbbi incelemeyi altmış günde tamamlayacağı anlamına gelmez. [4]
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 12.11.2024 tarihli, E. 2023/5580, K. 2024/10839 sayılı kararında, SGK’ya bildirilmemiş meslek hastalığına dayalı tazminat dosyasında önce Kurum sürecinin işletilmesini istedi. Kurum hastalığı kabul etmezse SGK ve işverene karşı tespit davası açılması için süre verilmesini ve bu davanın sonucunun beklenmesini belirtti. Kararda, Yüksek Sağlık Kurulu kararına itiraz hâlinde Adli Tıp incelemesi ve raporlar arasındaki çelişkinin giderilmesi de açıklandı. Daire, eksik inceleme nedeniyle hükmü bozdu. [5]
Rapor ve oran uyuşmazlıklarının hazırlığı için meslekte kazanma gücü kaybı raporuna itiraz rehberimiz de incelenebilir. Silikozis dosyasında ayrıca hastalığın mesleki niteliği ve önceki işyerlerindeki maruziyet üzerinde durulur.
4. Silikozis Hastasına SGK Hangi Hakları Sağlar?
SGK hakları tek bir “silikozis maaşı” başlığında toplanamaz. Sürekli iş göremezlik geliri, geçici iş göremezlik ödeneği ve malullük aylığı farklı koşullara bağlıdır. [6]
| Hak | Temel Ayrım |
|---|---|
| Sürekli İş Göremezlik Geliri | Meslek hastalığı nedeniyle meslekte kazanma gücünün en az %10 azaldığının tespitine dayanır; emekli aylığıyla aynı ödeme değildir. |
| Geçici İş Göremezlik Ödeneği | Hastalık nedeniyle istirahatli ve çalışılamayan döneme ilişkindir. Sigortalılık niteliği ve raporun koşulları ayrıca incelenir. |
| Malullük Aylığı | 5510 sayılı Kanun’un 25–26. maddelerindeki malullük, sigortalılık ve prim koşullarına bağlı ayrı bir aylıktır. |
| Hak Sahiplerine Gelir | Ölümle hastalık arasındaki bağlantı, varsa önceden bağlanmış sürekli iş göremezlik geliri ve hak sahipliği koşulları birlikte değerlendirilir. |
Özellikle işten ayrıldıktan sonra tanı alan kişilerde rapor parası ile sürekli geliri ayırmak gerekir. SGK’nın açıklamasına göre sigortalılık niteliği sona erdikten sonra meslek hastalığı nedeniyle alınan istirahat raporlarına geçici iş göremezlik ödeneği ödenmez. Hastalığın sonradan tespit edilmesiyle sürekli iş göremezlik geliri talebi ise kendi koşulları içinde incelenir.
Gelir bağlanmasına ilişkin ayrıntılar için sürekli iş göremezlik geliri rehberimize bakabilirsiniz. SGK geliriyle işverenin ödeyeceği tazminatın hesabında, sosyal güvenlik ödemelerinin hukuken indirilebilecek bölümü ayrıca değerlendirilir; aynı zararın iki kez karşılanması esas alınmaz.
4.1. Kayıp Oranı %0 Çıkarsa Tazminat Hakkı Biter Mi?
%0 sürekli kayıp oranı, bütün tazminat kalemlerinin kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına gelmez. Kalıcı kazanç kaybına ilişkin hesap ile hastalık nedeniyle geçici olarak çalışılamayan dönemin kazanç kaybı, karşılanmamış tedavi giderleri ve manevi zarar ayrı incelenir. Önce raporun doğruluğu, hastalığın işle bağlantısı ve hangi zararın gerçekten doğduğu belirlenmelidir. Türk Borçlar Kanunu’nun 54. maddesi bedensel zarar kalemlerini, 56. maddesi manevi tazminatı düzenler. [7]
Örneğin sürekli kayıp saptanmayan bir işçinin, hastalık nedeniyle belirli bir süre çalışamadığı belgelenmiş olabilir. Bu durumda geçici dönemin zararı ve bu zarardan sorumluluk araştırılır. Hastalığın mesleki olduğunun kabulü ile kalıcı kayıp oranının %0 bulunması da birbirinden farklı tespitlerdir.
5. İşverenden Maddi Ve Manevi Tazminat İstenebilir Mi?
İşveren, Türk Borçlar Kanunu’nun 417. maddesi uyarınca işçinin sağlığını korumak ve güvenli çalışma koşullarını sağlamakla yükümlüdür. 6331 sayılı Kanun da risklerin önlenmesini, gerekli organizasyonun kurulmasını, önlemlerin izlenmesini, risk değerlendirmesini ve sağlık gözetimini düzenler. Hastalık bu yükümlülüklerin ihlaliyle bağlantılıysa işverenin tazminat sorumluluğu doğabilir. [8]
5.1. İşverenin Kusuru Hangi Belgelerle Araştırılır?
- Risk değerlendirmesinde silika ve solunabilir toz riskinin ele alınıp alınmadığı.
- İşyeri ortam ve kişisel maruziyet ölçümleri; ölçümlerin işçinin çalıştığı bölüm ve dönemi kapsayıp kapsamadığı.
- Tozu kaynağında azaltan kapalı sistem, sulu yöntem ve uygun havalandırma önlemleri.
- İşe uygun kişisel koruyucu donanımın seçimi, teslimi, eğitimi ve kullanımının denetimi.
- İşe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri; şüpheli bulgular karşısında yapılan sevk ve görev düzenlemeleri.
- İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının tespitleri ile bunlara karşı işverenin yaptığı işlemler.
“Maske verdik” savunması tek başına bütün incelemeyi karşılamaz. Korumanın işe uygunluğu ve uygulanması kadar, tehlikenin kaynağında azaltılıp azaltılmadığı da araştırılır. Sigara kullanımı veya başka bir hastalık ileri sürülüyorsa, bunun akciğer bulgularına ve zarara etkisini uzmanlar değerlendirmelidir; çalışma kaynaklı maruziyetin araştırılması bundan vazgeçilerek yapılamaz.
5.2. Tazminat Hesabında Hangi Zararlar Dikkate Alınır?
| Talep | İncelenecek Hususlar |
|---|---|
| Geçici Dönem Kazanç Kaybı | Hastalık nedeniyle çalışılamayan dönem, gelir kaybı ve bu döneme ilişkin ödemeler. |
| Sürekli İş Göremezlik Zararı | Mesleki kayıp oranı, yaş, gerçek kazanç, çalışma yaşamına etki ve hesap esasları. |
| Tedavi Ve Bakım Giderleri | Hastalıkla bağlantılı, gerekli ve başka yoldan karşılanmamış giderler; bakım ihtiyacının tıbbi dayanağı. |
| Manevi Tazminat | Bedensel bütünlüğe zarar, hastalığın ağırlığı, yaşam üzerindeki etkiler ve sorumluluğun koşulları. |
| Ölüm Nedeniyle Talepler | Cenaze giderleri, ölümden önceki dönem zararları, destekten yoksun kalma ve yakınların manevi tazminat talepleri. |
Silikozis tazminatı için herkese uygulanacak sabit bir tutar yoktur. Aynı kayıp oranındaki iki kişinin yaşı, kazancı, hastalığın çalışma hayatına etkisi ve sorumluluk dağılımı farklı olabilir. Hesap raporunda ücretin hangi kayıttan alındığı ve SGK ödemelerinin nasıl dikkate alındığı açıkça gösterilmelidir.
6. Birden Fazla Tozlu İşyerinde Çalışan İşçi Kime Dava Açar?
Silikozis dosyasında yalnız son işverenin adını yazmak yeterli olmayabilir. Önceki işyerlerindeki maruziyetin, hastalığın gelişimine ve kayıp oranına etkisi araştırılır. Her işyerinin faaliyet alanı yanında işçinin fiilen yaptığı iş, maruziyetin yoğunluğu, çalışma süresi ve alınan önlemler önem taşır.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 21.01.2026 tarihli, E. 2025/10612, K. 2026/211 sayılı kararında, silikozis/pnömokonyoz tespitine bağlı Kurum işlemi uyuşmazlığında önceki işyerlerinin etkisinin yeterince araştırılmadığını belirtti. Önceki işverenlerin davaya katılımının sağlanmasını; uzman doktor ve iş güvenliği uzmanlarıyla keşif yapılarak maruziyet başlangıcı, süresi ve son işyerinin etkisinin belirlenmesini istedi. Daire, eksik inceleme nedeniyle kararı bozdu. [9]
Ayrı dönemlerde ve farklı işverenler yanında geçen çalışmaların hastalığa yol açtığı durumda, yukarıdaki 12.11.2024 tarihli kararda her işverenin kusurunun ayrı belirlenmesi ve kendi kusuru kadar sorumluluğu açıklanır. Bu durum, aynı çalışma dönemindeki asıl işveren–alt işveren ilişkisinden ayrıdır. Taşeron çalışmasında 4857 sayılı Kanun’un 2. maddesindeki birlikte sorumluluk koşulları ayrıca incelenir. [10]
Asıl işveren ilişkisine ilişkin ayrıntılar taşeron işçi ve asıl işverenin sorumluluğu yazımızda yer alır. Silikoziste buna bütün mesleki maruziyet geçmişinin incelenmesi eklenir.
7. Silikozis Tanısından Sonra İşten Ayrılma Ve İşten Çıkarılma
Silikozis tanısı iş sözleşmesini kendiliğinden sona erdirmez. Önce işçinin mevcut işte çalışmasının sağlığı açısından uygunluğu ve alınabilecek önlemler belirlenmelidir. Tıbbi tavsiyeler doğrultusunda tozsuz ve uygun bir göreve geçiş gündeme gelebilir. Görev veya ücrette esaslı değişiklik varsa İş Kanunu’nun 22. maddesindeki yazılı bildirim ve kabul kuralları uygulanır.
Yapılan iş, işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşamı için tehlikeli hâle gelmişse işçi, 4857 sayılı Kanun’un 24/I-a maddesine dayanarak haklı nedenle fesih hakkını değerlendirebilir. Sağlık tehlikesini ve çalışma koşullarını belgelemek gerekir. En az bir yıllık kıdemi bulunan ve haklı fesih koşullarını sağlayan işçinin kıdem tazminatı hakkı, 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesi kapsamında incelenir. [11]
İşverenin sağlık nedeniyle feshi de kendi koşullarına bağlıdır. İş Kanunu’nun 25/I-b maddesindeki sağlık kurulu tespiti ile hastalık nedeniyle devamsızlığın bildirim sürelerini altı hafta aşmasına ilişkin düzenleme birbirinden ayrılır. Her silikozis tanısı, işverene derhâl ve koşulsuz fesih yetkisi vermez.
İşçinin hakkını aramak için idari makamlara veya yargıya başvurması geçerli fesih nedeni değildir. İş güvencesi kapsamındaki işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmalıdır. Anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır. İşe iade koşulları ile hastalığa dayalı tazminat talebi ayrı değerlendirilir.
8. Silikozis Tazminat Davası Nasıl Açılır?
Önce SGK dosyası, hastalığın mesleki niteliği ve tıbbi raporlar incelenir. Davalılar çalışma geçmişine göre belirlenir; maddi ve manevi talepler ile deliller dilekçede açıklanır. Mahkeme gerektiğinde SGK ve hastane kayıtlarını, işyeri ölçümlerini, sağlık dosyalarını ve ücret kayıtlarını getirterek tanıkları dinler; keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırır.
Hastalığın mesleki niteliği veya kayıp oranı hakkında ayrı tespit davası gerekirse, tazminat dosyasında bu davanın sonucu beklenebilir. Kusur incelemesi ile zarar hesabı farklı uzmanlık konularıdır. Raporların birbiriyle ve dayanak belgelerle uyumlu olması gerekir. Delilin kaybolma ihtimali bulunan işyeri koşullarında delil tespiti ihtiyacı da değerlendirilmelidir.
8.1. Tazminat Davası Hangi Mahkemede Açılır?
İşçi ile işveren arasındaki silikozise bağlı tazminat davasında iş mahkemesi görevlidir. İş mahkemesi bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi, iş mahkemesi sıfatıyla davaya bakar. SGK’nın taraf olduğu sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında da 7036 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki görev düzenlemesi esas alınır.
Yetkili yer bakımından davalının dava tarihindeki yerleşim yeri ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemeleri esas alınır. Birden fazla davalı varsa bunlardan birinin yerleşim yeri de gündeme gelir. Meslek hastalığından doğan taleplerde yetki, 7036 sayılı Kanun’un 6. maddesi ve uygulanabilecek diğer yetki hükümleri birlikte incelenerek belirlenir.
Örneğin Gebze’deki işyerinde tozlu çalışmaya dayanan bir dosyada, işin yapıldığı yer ve davalı işverenin merkezi üzerinden yetki incelenir. İşçinin sonradan başka bir ile taşınması, tek başına o ildeki her iş mahkemesini yetkili kılmaz. Aşağıdaki adliye bilgileri, bu hukuki değerlendirmeden sonra ilgili birime ulaşmayı kolaylaştırır.
8.1.1. İstanbul Anadolu Adliyesi — Kartal
İstanbul Anadolu Adliyesinde iş mahkemeleri faaliyet gösterir. Kartal, Pendik ve Tuzla çevresindeki çalışma ilişkileri bakımından yetki koşulları dosyanın tarafları ve işin yapıldığı yer üzerinden belirlenir.
Adres: Esentepe Mahallesi, E-5 Güney Yan Yol Caddesi No:39, Kartal/İstanbul. Santral: 0216 303 33 33. İstanbul Anadolu Adliyesi İletişim Ve Ulaşım Bilgileri. [12]
8.1.2. Kocaeli Adliyesi — İzmit
Kocaeli Adliyesinin resmî iletişim sayfası iş mahkemelerini Ek Hizmet Binası 1’de gösterir. Ana bina ile ek hizmet binasını ayırarak ilgili mahkemenin kalem bilgisine ulaşmak gerekir.
Kocaeli İş Mahkemeleri Bina Ve İletişim Bilgileri. [13]
8.1.3. Gebze Adliyesi
Gebze’deki sanayi işyerlerinde geçen çalışmalar bakımından, işin yapıldığı yer ve işverenin yerleşim yeri üzerinden görevli adliye belirlenir. Başvuru öncesinde ilgili iş mahkemesinin güncel bina ve kalem bilgisi kontrol edilir.
Gebze Adliyesi İletişim Bilgileri. [14]
8.1.4. Bursa Adliyesi
Bursa Adliyesinin BAM Ek Hizmet Binası sayfasında iş mahkemeleri de yer alır. Dosyanın tevzi edildiği mahkeme ve güncel hizmet binası üzerinden işlem yapılmalıdır.
Bursa İş Mahkemeleri Ek Hizmet Binası Bilgileri. [15]
8.1.5. Sakarya Adliyesi
Sakarya Adliyesinin resmî iletişim sayfası, iş mahkemelerinin ek hizmet binasında bulunduğunu belirtir. Ek hizmet binası telefonu: 0264 250 11 00.
Sakarya Adliyesi İletişim Ve Ek Bina Bilgileri. [16]
8.2. Önce Arabulucuya Başvurmak Gerekir Mi?
Meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında arabulucuya başvuru dava şartı değildir. 7036 sayılı Kanun’un 3/3. maddesi bu davaları açıkça istisna tutar. İşe iade veya ayrıca istenen kıdem ve ihbar gibi işçilik alacakları ise kendi arabuluculuk koşullarına tabidir. SGK’ya başvuru zorunluluğu, arabuluculukla karıştırılmamalıdır.
9. Silikozis Davasında Zamanaşımı Ne Zaman Başlar?
İşverenin işçiyi koruma yükümlülüğüne aykırılığına dayanan tazminat taleplerinde, Türk Borçlar Kanunu’nun 417. maddesinin son fıkrası ve 146. maddesindeki genel on yıllık zamanaşımı esas alınır. Ancak sürenin başlangıcını yalnız işten çıkış tarihine bağlamak, sonradan ortaya çıkan meslek hastalığının niteliğini gözden kaçırır. Alacağın doğumu ve muacceliyeti, hastalığın belirlenmesi ve zarar durumunun gelişimi belgeler üzerinden incelenmelidir.
Yeni bir kontrol raporu alınması her durumda bütün talepler için yeni on yıl başlatmaz. İlk tanı, önceki kurul kararları, bildirim tarihleri, hastalığın ilerlemesi ve varsa artan kayıp ayrı ayrı değerlendirilir. SGK’dan gelir istemeye ilişkin süreler ile işverene karşı tazminat zamanaşımı da aynı değildir.
SGK incelemesinin sürmesi nedeniyle işverene karşı tazminat talebinin süresini kendiliğinden koruduğunu varsaymamak gerekir. Başvuru ve dava yollarının birbirine etkisi ayrıca incelenmelidir. İşten çıkarılma hâlindeki bir aylık işe iade başvuru süresi ise bu uzun sürelerden bağımsızdır.
10. Hangi Belge Neyi Kanıtlar?
| Belge Veya Delil | Dosyadaki İşlevi |
|---|---|
| SGK Hizmet Dökümü, İşe Giriş Ve Çıkışlar | Hangi işveren yanında hangi tarihlerde çalışıldığını gösterir; fiilî işi açıklayan belgelerle tamamlanır. |
| Akciğer Grafileri, Tomografi, Solunum Testleri | Hastalığın varlığını, gelişimini ve tıbbi değerlendirmeye esas bulguları ortaya koyar. |
| İşe Giriş Ve Periyodik Muayeneler | Önceki sağlık durumunun, belirtilerin ve takip sürecinin karşılaştırılmasını sağlar. |
| Toz Ölçümleri, Risk Değerlendirmesi, Hammadde Bilgileri | Zararlı etkenin niteliği, yoğunluğu ve işyerindeki önlem düzeyi hakkında bilgi sağlar. |
| Görev Tanımı, Üretim Kayıtları, Tanıklar | İşçinin gerçekte hangi bölümde, ne iş yaptığını ve maruziyet koşullarını açıklar. |
| Ücret Bordroları, Banka Kayıtları Ve Emsal Ücret Bilgisi | Zarar hesabına esas gerçek kazancın belirlenmesine yardımcı olur. |
| SGK Kararları, İtirazlar Ve Tebliğ Belgeleri | Uyuşmazlığın kapsamını, önceki tespitleri ve sürelerin değerlendirilmesinde gereken tarihleri gösterir. |
Elinizde bulunmayan işyeri belgelerini yok saymayın. Dilekçede belgenin adını, hangi işverende veya kurumda bulunduğunu ve hangi döneme ilişkin olduğunu belirtmek, kayıtların getirtilmesini kolaylaştırır. Başkasına ait sağlık verilerini veya işyeri kayıtlarını hukuka aykırı yollarla toplamadan kendi belgelerinizi ve hukuka uygun delillerinizi koruyun.
11. Sıkça Sorulan Sorular
11.1. Emekli Olduktan Sonra Silikozis İçin Başvurabilir Miyim?
Evet. Emekli olmak, geçmiş çalışmanın hastalık üzerindeki etkisinin araştırılmasını engellemez. Başvuruda eski işyerleri ve sağlık kayıtları gösterilir. SGK hakkının türü, yükümlülük süresi ve varsa tazminat zamanaşımı ayrı incelenir.
11.2. Sigortasız Çalıştıysam Tazminat İsteyebilir Miyim?
Sigortasız çalışma, işverene karşı tazminat hakkını tek başına ortadan kaldırmaz. Fiilî çalışma, zararlı toza maruziyet ve hastalıkla bağlantı kanıtlanmalıdır. Sigortalılık tespiti ve SGK hakları bakımından ayrıca izlenecek yol ve süreler bulunabilir. Sigortasız işçinin haklarına ilişkin rehberimiz bu ayrımın çalışma boyutunu açıklar.
11.3. Çalıştığım Fabrika Kapandıysa Nasıl İspatlayabilirim?
SGK ve ticaret sicili kayıtları, eski iş arkadaşları, sağlık dosyaları ve varsa denetim kayıtları birlikte incelenir. Kapanma, tasfiye, bölünme ve ticaret sicilinden silinme aynı durum değildir. Davanın kime yöneltileceği de şirketin hukuki durumuna göre belirlenir.
11.4. İşveren “Maske Verdim” Diyerek Sorumluluktan Kurtulur Mu?
Koruyucu ekipman teslimi incelemenin yalnız bir parçasıdır. Tozu kaynağında azaltma, havalandırma, uygun koruyucu seçimi, eğitim, kullanım denetimi ve sağlık gözetimi birlikte değerlendirilir. İmzalı teslim formu, bütün bu önlemlerin yerine geçtiği anlamına gelmez.
11.5. İşten Ayrılırsam Meslek Hastalığı Tazminatım Kaybolur Mu?
İşten ayrılmak, çalışma sırasında oluşan hastalığa dayalı tazminat talebini tek başına sona erdirmez. Ayrılma biçimi kıdem ve ihbar gibi işçilik haklarını etkileyebilir. İbraname veya anlaşma imzalanmışsa belge, kapsamı ve geçerlilik koşullarıyla birlikte incelenir.
11.6. Silikozis İçin Yüzde Kaç Rapor Gerekir?
SGK sürekli iş göremezlik geliri için meslekte kazanma gücünün en az %10 azaldığının tespitini arar. Bu oran bütün sosyal güvenlik hakları ve bütün tazminat talepleri için tek eşik değildir. Hastalığın mesleki kabulü ile kayıp oranı da farklı değerlendirmelerdir.
12. Kaynakça
- 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar Ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, m.14, 18–20, 25–26, 94–95 ↩
- Çalışma Ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Meslek Hastalıkları Ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi, Silikoz ↩
- Çalışma Gücü Ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği, m.4–6, 8, 11, 17–20 ↩
- 7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, m.2–7 ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 12.11.2024, E. 2023/5580, K. 2024/10839 ↩
- Sosyal Güvenlik Kurumu, Meslek Hastalığı ↩
- 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.53–56, 114, 146, 149, 417, 420 ↩
- 6331 Sayılı İş Sağlığı Ve Güvenliği Kanunu, m.4–5, 10, 14–17 ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 21.01.2026, E. 2025/10612, K. 2026/211 ↩
- 4857 Sayılı İş Kanunu, m.2, 17–22, 24–25 ↩
- 1475 Sayılı İş Kanunu, m.14 ↩
- İstanbul Anadolu Adalet Sarayı, İletişim Ve Ulaşım Bilgileri ↩
- Kocaeli Adliyesi, Ek Hizmet Binası 1 İletişim ↩
- Gebze Adliyesi, İletişim ↩
- Bursa Adliyesi, BAM Ek Hizmet Binası ↩
- Sakarya Adliyesi, İletişim Ve Ek Bina ↩
Yasal Uyarı
Bu makale, Köksoy Hukuk & Danışmanlık tarafından genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Web sitemizdeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Av. Fırat KÖKSOY‘a aittir. Sitedeki makale ve içerikler, belirli bir kişi veya uyuşmazlık için verilmiş hukuki görüş ya da danışmanlık niteliğinde değildir. Her somut olay kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.
