Sigortasız İşçi İş Kazası Geçirirse Ne Olur? Tazminat ve SGK Hakları

Sigortasız işçi iş kazası geçirirse, işe giriş bildirgesinin verilmemiş olması tek başına haklarını ortadan kaldırmaz. Önemli olan, işçinin gerçekten o işyerinde çalıştığını ve kazanın işle bağlantısını ortaya koyabilmektir. SGK kaydı bulunmadığında sağlık belgeleri, tanıklar, ücret ödemeleri ve iş yazışmaları bu nedenle önem kazanır.

“Patron sigortamı yapmamış, hiçbir şey isteyemem” diyerek beklemek hak kaybına yol açabilir. İlk adım, tedavi kayıtlarını ve çalışma delillerini koruyup SGK başvurusu ile tazminat taleplerini birlikte değerlendirmektir. Bu yazı, bir işverene bağlı çalışan ve işe girişi bildirilmemiş kişiler bakımından hazırlanmıştır. Kendi adına bağımsız çalışanların, stajyerlerin ve özel sigortalılık statülerinin koşulları ayrıca incelenmelidir.

İçindekiler

• Sigorta kaydı yoksa iş kazası sayılır mı?
• Kazadan sonra ne yapılmalı?
• Çalışma ve kaza nasıl ispatlanır?
• SGK başvurusu ve dava süreci
• Hangi tazminatlar istenebilir?
• Elden alınan maaş ve tazminat hesabı
• İşçiye kusur verilirse ne olur?
• İmzalanan belgeler ve elden ödeme
• Başvuru ve dava süreleri
• Sık sorulan sorular

Sigorta kaydı olmayan işçinin kazası iş kazası sayılır mı?

5510 sayılı Kanun’un 4 ve 7. maddeleri uyarınca, 4/a kapsamındaki zorunlu sigortalılık kural olarak fiilen çalışmaya başlamakla doğar. İşverenin bildirim yükümlülüğünü yerine getirmemesi ile kişinin kanunen sigortalı sayılması farklı konulardır. Bununla birlikte, gerçekten hizmet sözleşmesiyle çalışıldığının ve olayın Kanun’un 13. maddesindeki koşullara uyduğunun belirlenmesi gerekir.

Örneğin işyerine ziyaret için gelen kişi ile işverenin talimatıyla üretim yapan işçinin hukuki durumu aynı değildir. İşin adı kadar, ücretin nasıl kararlaştırıldığı, talimatı kimin verdiği ve çalışmanın kimin denetiminde yapıldığı önemlidir.

Yargıtay: İşçi mi, bağımsız iş yapan usta mı?

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 20.01.2025, 2024/11181 E., 2025/835 K. Villa tadilatında iskeleden düşen kişinin davasında Daire, taraflar arasındaki ilişkinin hizmet sözleşmesi mi, eser sözleşmesi mi olduğunun araştırılmasını istedi. Eser sözleşmesi sonucuna ulaşılması hâlinde 4/b sigortalılığı ve bu kapsamda iş kazası yönünden değerlendirme yapılması gerektiğini belirterek hükmü bozdu. Karar, sigorta kaydı bulunmayan herkesin otomatik olarak 4/a işçisi kabul edileceği anlamına gelmez.

Kararın yayımlanan tam metni — Çalışma ve Toplum

Sigortasız işçi kazadan sonra ne yapmalı?

1. Önce sağlık yardımına ulaşın. Sağlık personeline olayın nerede, ne zaman ve hangi işi yaparken gerçekleştiğini doğru anlatın. İşyerinde meydana gelen kazayı başka yerde olmuş gibi bildirmeyin.
2. Kayıtları saklayın. Acil servis evrakı, epikriz, görüntüleme sonuçları, istirahat raporları ve tedavi belgelerinin örneklerini temin edin.
3. Çalışma bilgilerini not edin. İşe başlama tarihi, işyeri adresi, işverenin adı veya şirket unvanı, yapılan iş ve ücret bilgilerini belirleyin.
4. Delillerin kaybolmasını önleyin. Kamera görüntülerinin saklanmasını gecikmeden talep edin. Tanıkların kimlik ve iletişim bilgilerini, iş talimatlarını ve ücret yazışmalarını koruyun. Gerektiğinde delil tespiti yolunu değerlendirin.
5. İşverenin bildirimini bekleyerek süreci ertelemeyin. SGK’ya olay ve kayıt dışı çalışma hakkında belgeli başvuruyu, ayrıca olayın gerektirdiği adli başvuruları değerlendirin.

Hastane kaydında farklı bir olay anlatımı bulunması hâlinde kaydın nasıl oluştuğu araştırılmalıdır. Gerçeğe aykırı yeni bir anlatım oluşturmak yerine, mevcut çelişki açıklanmalı ve diğer deliller toplanmalıdır.

İşveren “Burada çalışmıyordu” derse nasıl ispatlanır?

Tek bir belgenin her uyuşmazlığı çözmesi beklenmemelidir. Çalışmayı ve kazanın işle bağlantısını gösterebilecek kayıtlar bir araya getirilir:

• Ücret transferleri, ödeme kayıtları ve ücret hakkındaki yazışmalar.
• WhatsApp iş grupları, vardiya listeleri, puantajlar ve görev mesajları.
• İşyeri giriş kayıtları, servis listeleri ve hukuka uygun şekilde elde edilmiş görüntüler.
• Birlikte çalışanların ve olayı görenlerin anlatımları.
• Ambulans, hastane, kolluk ve savcılık kayıtları.
• İşin yürütülmesine ilişkin teslim belgeleri, siparişler ve görevle bağlantılı diğer kayıtlar.

Mesajların yalnızca seçilmiş ekran görüntülerini saklamak yerine, tarih ve taraf bilgilerini içeren asıl kayıtları korumak yararlıdır. Kamera kayıtları kısa sürede silinebileceği için bu delile ilişkin işlemler ayrıca önem taşır.

Yargıtay: SGK kaydı yokken olayın ayrıntıları araştırılmalı

Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, 06.02.2019, 2018/402 E., 2019/659 K. Çalışma kaydı bulunmayan davacının trafik kazasında, tanıkların çalışma ilişkisi hakkında farklı anlatımları vardı. Daire; araçtakilerin diğer davalarının, malzeme alımının ve görevlendirmeye ilişkin ayrıntıların araştırılmasını istedi. Eksik incelemeyle verilen ret hükmünü bozdu. Bu karar doğrudan tazminata hükmetmez; çalışma ve iş bağlantısının somut delillerle aydınlatılmasını gerektirir.

Kararın yayımlanan tam metni — Çalışma ve Toplum

SGK başvurusu ve iş kazasının tespiti nasıl ilerler?

SGK’ya başvururken ne zaman işe başladığınızı, nerede ve kimin yanında çalıştığınızı, kazanın nasıl olduğunu açıkça anlatın. İşyeri adresini, işverenin adını veya şirket unvanını ve elinizdeki belgeleri başvuruya ekleyin; başvuru kayıt numarasını saklayın. Kurum çalışma ilişkisini veya iş kazasını kabul etmezse, ret gerekçesine göre mahkemeden tespit istenmesi gerekebilir. Hizmet tespiti çalışmayı, iş kazasının tespiti ise olayın niteliğini açıklığa kavuşturur.

5510 sayılı Kanun’un 23. maddesi, süresinde bildirilmeyen 4/a sigortalılığı bakımından gelir ve ödeneklerin Kurumca ödenmesini ve işverene yönelik sorumluluğu düzenler. Bu nedenle “İşe giriş yoksa SGK hiçbir koşulda ödeme yapmaz” denilemez. Ancak somut olayın, çalışma ilişkisinin ve ilgili yardımın koşullarının tespiti gerekir.

Yargıtay: Bağlantılı tespit talepleri birlikte incelenmeli

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 10.07.2025, 2023/2677 E., 2025/11389 K. Sigortasız çalıştığını ve makine kazasında parmaklarını kaybettiğini ileri süren davacının hizmet, iş kazası ve kayıp oranı tespiti talepleri ayrılmıştı. Daire, birbirini etkileyen bu taleplerin birlikte görülmesini ve delillerin birlikte değerlendirilmesini gerekli bularak hükmü bozdu. Karar, davacının bütün taleplerinin kesin olarak kabul edildiği şeklinde yorumlanmamalıdır.

Kararın yayımlanan tam metni — Çalışma ve Toplum · Yargıtay resmî karar bağlantısı

SGK’ya yöneltilecek taleplerde 7036 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki Kuruma ön başvuru kuralı ve istisnaları ayrıca dikkate alınmalıdır. Önce hangi başvurunun veya davanın gerektiği, SGK’nın neyi kabul etmediğine ve eldeki belgelere göre belirlenir.

Sigortasız işçi hangi tazminatları isteyebilir?

İşverene veya diğer sorumlulara yöneltilecek maddi ve manevi tazminat talepleri; zarara, sorumluluk koşullarına ve olayla zarar arasındaki bağlantıya göre değerlendirilir. Tedavi giderleri, geçici kazanç kaybı, çalışma gücünün azalması ve ekonomik geleceğin etkilenmesi maddi zarar kalemleri arasında yer alabilir. Bedensel zararın ağırlığı ve olayın özellikleri manevi tazminat bakımından önem taşır. Ölüm hâlinde destekten yoksun kalma ve yakınların manevi tazminat talepleri ayrıca incelenir.

SGK gelir ve ödenekleri ile işverenden istenen tazminat farklı hukuki temellere dayanır. Hesapta, ilgili SGK ödemelerinin kanuni mahsup koşulları gözetilir; aynı zararın iki kez karşılanacağı varsayımıyla hesap yapılmaz. Sigortasız çalıştırılmış olmak tek başına sabit bir tazminat tutarı veya otomatik tam kusur sonucu doğurmaz.

Genel çerçeve için iş kazası ve tazminat rehberini; bedensel zarar talepleri için yaralanmalı iş kazası tazminatı yazısını inceleyebilirsiniz.

Maaşım elden ödeniyordu: Tazminat asgari ücretle mi hesaplanır?

Elden maaş almak, tazminatın mutlaka asgari ücret üzerinden hesaplanacağı anlamına gelmez. Gerçek ücret araştırılır. Ödeme mesajları, ücret makbuzları, banka hareketleri ve işin niteliği bu araştırmaya yardımcı olabilir. Bordro yoksa işçinin mesleği, yaşı ve kıdemiyle uyumlu emsal ücret verileri de değerlendirilir.

Sigortanın hiç yapılmaması ile ücretin düşük gösterilmesi farklı sorunlardır. Her iki durumda da “Kayıtta bu kadar yazıyor, daha fazlası istenemez” sonucuna hemen varılmamalıdır.

Yargıtay: Yemek ve servis yardımı da araştırılmalı

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 09.03.2026, 2025/11107 E., 2026/2966 K. Daire, maddi tazminatta gerçek ücretin esas alınacağını belirtti. Tanıkların anlattığı yemek ve servis yardımlarının parasal karşılığı araştırılmadan hesap yapılmasını hatalı buldu ve hükmü bozdu. Bu nedenle ücret araştırmasında yalnızca çıplak maaşın değil, tazminat hesabına girebilecek düzenli yardımların da ele alınması gerekir.

Kararın tam metni — Çalışma ve Toplum · Yargıtay resmî karar bağlantısı

İşveren “Kendi hatanla yaralandın” derse tazminat hakkı biter mi?

Bu söz tek başına belirleyici değildir. Kazanın nasıl gerçekleştiği, işyerindeki önlemler ve tarafların davranışları incelenir. İşçinin kusuru hesaplanan tazminatı etkileyebilir. Bununla birlikte, işçiye bir miktar kusur verilmesi ile işverenin bütün sorumluluğunun kalkması aynı şey değildir. Sorumluluk koşulları ve kazayla zarar arasındaki bağlantı ayrıca değerlendirilir.

Yargıtay: Çelişkili kusur raporları açıklığa kavuşturulmalı

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 04.02.2026, 2025/16901 E., 2026/837 K. Forkliftin işçinin ayağından geçtiği kazada, SGK denetmen raporu ile mahkemenin esas aldığı raporlarda farklı kusur oranları vardı. Daire, çelişkiyi giderecek gerekçeli bir uzman heyeti raporu alınmasını ve taraflar lehine oluşan usuli kazanılmış hakların gözetilmesini istedi. İşçiye atfedilen kusur, farklı raporlar arasındaki çelişki giderildikten sonra değerlendirilmelidir.

Kararın tam metni — Çalışma ve Toplum

Elden ödeme almak veya belge imzalamak hakları bitirir mi?

Ödemenin neye ilişkin olduğu, tutarı, tarihi ve belgenin içeriği incelenmeden kesin bir sonuç söylenemez. Tedavi masrafına katkı, avans, makbuz, ibra ve sulh aynı hukuki işlemler değildir. İşçi alacaklarına ilişkin ibrada Türk Borçlar Kanunu’nun 420. maddesindeki yazılılık, süre, açıklık ve banka yoluyla tam ödeme koşulları önem taşır. İmzalanmış her belgeyi peşinen geçerli veya geçersiz saymak doğru olmaz.

Boş veya içeriği anlaşılmayan belge imzalamamak, imzalanan belgenin örneğini almak ve ödeme kayıtlarını saklamak gerekir. Daha önce belge imzalanmışsa, hakların sona erdiğini varsaymadan belge somut koşullarıyla incelenmelidir.

Yargıtay: Anlaşma imzalanmış olması incelemeyi her durumda bitirmez

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 02.07.2025, 2024/15140 E., 2025/11206 K. İş kazası sonrasında yapılan ihtiyari arabuluculuk anlaşmasına dayanılarak reddedilen davada Daire, anlaşmanın emredici kurallar ve geçerlilik iddiaları bakımından incelenmesi gerektiğini belirtti. İş kazası dosyası, kusur ve zarar araştırılarak yapılan ödemenin de hesaba katılmasını isteyip hükmü bozdu. Buradan “Bütün arabuluculuk anlaşmaları geçersizdir” sonucu çıkarılamaz.

Kararın tam metni (PDF) — Çalışma ve Toplum

Sigortasız çalışma ve iş kazasında dava açma süresi ne kadar?

Çalışılan günlerin SGK kayıtlarına eklenmesi ile kazanın iş kazası olduğunun belirlenmesi farklı taleplerdir. İşverenden tazminat istemek de ayrı bir konudur. Bu yüzden tek bir süreyi bütün haklara uygulamak doğru olmaz.

Hizmet tespitinde kural, bildirilmeyen çalışmanın geçtiği yılın sonundan başlayan beş yıllık hak düşürücü süredir. Kuruma verilmiş belgeler, Kurumun tespitleri ve kesintisiz çalışma dönemleri bu değerlendirmeyi değiştirebilir. Sonradan sigorta girişi yapılmış olması, önceki bütün dönemlerin süresiz biçimde dava edilebileceği anlamına gelmez.

Hukuk Genel Kurulu: Sonradan yapılan bildirim önceki dönemin süresini kendiliğinden kaldırmaz

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 05.02.2025, 2024/10-202 E., 2025/1 K. İş kazasına değil, bildirilmeyen çalışma dönemine ilişkin bu kararda Kurul; kesintisiz çalışmanın başlangıçtaki bildirimsiz bölümü için sürenin son çalışma yılının bitiminden hesaplanacağını kabul etti. Sonraki dönemin bildirilmesini, önceki dönem bakımından süreyi tamamen kaldıran bir neden saymadı; direnme kararını bozdu. Karar bütün iş kazası taleplerine beş yıl uygulanacağı anlamına gelmez.

Kararın tam metni — Çalışma ve Toplum

İşverene karşı hizmet sözleşmesine dayanan iş kazası tazminatında genel olarak on yıllık zamanaşımı uygulanır. Sürenin başlangıcı, gelişen bedensel zarar ve süreyi kesen işlemler ayrıca incelenir. Üçüncü kişilere yöneltilecek taleplerde hukuki dayanak farklı olabilir. SGK’ya başvurmuş olmanın bütün dava sürelerini kendiliğinden koruduğu varsayımıyla beklemeyin.

Yargıtay: On yıllık süre ile zararın öğrenilmesi birlikte değerlendirilmeli

Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, 18.01.2016, 2015/14925 E., 2016/87 K. Manevi tazminatın faizine ilişkin davada Daire, iş kazası tazminatındaki on yıllık süreyi ve zararın öğrenilmesini değerlendirdi. Somut olayda zararın kazayla öğrenildiğini ve davanın süre dolmadan açıldığını belirterek zamanaşımından ret hükmünü bozdu. Gelişen bedensel zararda başlangıcın ayrıca inceleneceğini de açıkladı. Her rapor tarihi, her dosyada kendiliğinden yeni bir süre başlatmaz.

Kararın tam metni — Çalışma ve Toplum

Sık sorulan sorular

İlk iş gününde kaza geçirirsem hakkım olur mu?

Fiili çalışmanın ve iş kazası koşullarının tespiti önemlidir. SGK’nın açıklamasına göre iş kazası sigortasından yararlanmak için genel bir asgari prim günü şartı bulunmaz. Her gelir veya ödeneğin kendine özgü diğer koşulları ayrıca değerlendirilir.

İşveren bildirmezse ben başvurabilir miyim?

Evet. SGK’ya olay ve kayıt dışı çalışma hakkında başvurabilirsiniz. İşverenin kolluğa derhal, SGK’ya kural olarak üç iş günü içinde bildirim yükümlülüğü bulunur. Bu süreyi işçinin bütün dava ve başvuru haklarını üç günde sona erdiren bir süre olarak anlamamak gerekir.

İş kazası tazminatı için zorunlu arabuluculuk var mı?

7036 sayılı Kanun’un 3/3. maddesi uyarınca iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır. Aynı işverene karşı ileri sürülebilecek diğer işçilik alacakları ayrıca değerlendirilir.

Kalıcı sakatlığım yoksa hiçbir talebim olmaz mı?

Kalıcı sakatlık bulunmaması, geçici kazanç kaybı veya diğer zararların hiç oluşmadığı anlamına gelmez. SGK sürekli iş göremezlik geliri koşulları ile özel hukuk tazminatının koşulları birbirine karıştırılmamalıdır.

Sigortam yokken rapor parası alabilir miyim?

İşe girişin bildirilmemiş olması tek başına kesin bir ret nedeni değildir. Önce çalışmanın ve olayın iş kazası niteliğinin belirlenmesi gerekir. İş kazasına bağlı geçici iş göremezlik ödeneği için genel bir asgari prim günü şartı bulunmaz; istirahat ve diğer ödeme koşulları ayrıca incelenir. Hastalık nedeniyle rapor parası ile iş kazasına bağlı ödeme aynı kurallara tabi değildir.

Sigortamı kazadan sonra yaptılar. Önceki kazayı bildirebilir miyim?

Evet. Sonradan işe giriş yapılması, kazanın gerçek tarihini veya önceki çalışmayı değiştirmez. Fiilen ne zaman işe başladığınızı gösteren deliller önemini korur. Bildirgenin hangi tarih için ve ne zaman verildiği ayrıca incelenir; SGK kaydı ile gerçek çalışma arasındaki fark başvuruda açıklanmalıdır.

Deneme süresinde çalışıyordum. İşveren sigorta yapmak zorunda mıydı?

Deneme süresi, hizmet sözleşmesiyle çalışan işçi için sigortasız çalıştırma izni değildir. “Denemek için gelmişti” denilmesi de tek başına çalışma ilişkisini ortadan kaldırmaz. Gerçekte hangi işi, kimin talimatıyla ve hangi koşullarda yaptığınız araştırılır.

İş sözleşmem yok, yalnızca WhatsApp mesajları var. Yeterli olur mu?

Yazılı sözleşmenin bulunmaması hak aramayı tek başına engellemez. İş talimatları ve ücret konuşmaları çalışmanın ispatına yardımcı olabilir. Ancak mesajların kimler arasında geçtiği, tarihleri ve diğer kayıtlarla uyumu değerlendirilir. “Bir ekran görüntüsü kesin yeterlidir” denilemez.

Hastanede “ev kazası” yazılmış. Sonradan iş kazası olduğunu anlatabilir miyim?

Bu kayıt iddianızı açıklamayı zorlaştırabilir, ancak olayın gerçek koşullarını araştırma gereğini ortadan kaldırmaz. Kaydın nasıl oluştuğu, ambulans ve kolluk kayıtları, tanıklar ve işyeri belgeleri birlikte değerlendirilmelidir. Sağlık kuruluşuna kayıt hakkındaki itirazınızı iletirken ve SGK’ya başvururken çelişkiyi doğru biçimde açıklayın.

SGK’dan gelir bağlanırsa işverene dava açamaz mıyım?

SGK’dan gelir bağlanması, işverene karşı tazminat talebini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. İşverenin sorumluluğu ve karşılanmamış zarar ayrıca incelenir. Hesapta ilgili SGK ödemelerinin hangi kısmının indirileceği kanuni koşullara göre belirlenir.

“Yüzde 10’un altında tazminat alamazsın” deniliyor. Doğru mu?

SGK sürekli iş göremezlik geliri için meslekte kazanma gücünün en az yüzde 10 azaldığının Kurum sağlık kurulunca belirlenmesi aranır. Bu eşik, işverenden istenebilecek her tazminat için ortak bir alt sınır değildir. Geçici kazanç kaybı ve diğer zararlar kendi koşullarıyla değerlendirilir.

Sigortasız iş kazasında ne kadar tazminat alınır?

Herkes için geçerli bir tarife yoktur. İşçinin yaşı, gerçek ücreti, kazanın yol açtığı kayıp, kusur durumu ve diğer dosya bilgileri hesapta önem taşır. Yalnızca yaralanmanın adına veya sigortasız çalışmaya bakılarak güvenilir bir rakam verilemez.

Başvuruya giderken hangi belgeleri hazırlamalıyım?

Sağlık belgelerinizi, kaza tarihi ve işyeri adresini, işveren bilgilerini, ücret ve görev yazışmalarını, ödeme kayıtlarını ve tanık bilgilerini hazırlayın. İmzalanmış belgeler, alınan ödemeler ve SGK’dan gelen yazılar da incelemeye dahil edilmelidir. Eksik belge var diye mevcut kayıtları korumayı ve süreleri inceletmeyi ertelemeyin.

Kaynaklar ve karar metinleri

• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu — özellikle m. 4, 7, 13, 19, 23 ve 86.
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — özellikle m. 53, 54, 56, 146, 417 ve 420.
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu — m. 3 ve 4.
• SGK — İş kazası bildirimi ve sağlanan haklar.
• Sekiz Yargıtay kararının künyeleri ve tam metin bağlantıları ilgili bölümlerde gösterilmiştir. Kararlar, çalışma ilişkisinin tespiti ve iş kazası tazminatının farklı yönleri bakımından değerlendirilmiştir. Tam metinler Çalışma ve Toplum karar arşivinden incelenmiştir.

Yasal uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Her olay kendi delilleri, tarafları ve uygulanacak mevzuat çerçevesinde değerlendirilir. Belirli bir dava sonucu veya tazminat tutarı taahhüt edilmez.