Vinç Kazası ve Yük Düşmesi: İş Kazası Tazminatı ve Sorumluluk

Vinç kazasında yükün düşmesi, vincin devrilmesi veya hareketli parçalar arasında sıkışma nedeniyle yaralanan işçi, olayın koşullarına göre SGK yardımlarından yararlanabilir ve sorumlulardan maddi ve manevi tazminat isteyebilir. İşçinin hayatını kaybetmesi hâlinde, desteğini yitiren kişilerin ve yakınlarının talepleri ayrıca değerlendirilir. Kazaya yalnız operatörün hareketi üzerinden bakılmaz; kaldırma işinin planlanması, yükün bağlanması, ekipmanın durumu ve çalışma alanının güvenliği de incelenir. ^{[1] [2] [3]}

Bu rehber, kule vinç, mobil vinç ve benzeri kaldırma ekipmanlarıyla yapılan işler sırasında çalışanların uğradığı bedensel zararlara odaklanır. Askıdaki yükün düşmesiyle birlikte, indirilen kalıbın devrilmesi ve yük çözülürken meydana gelen sıkışmalar da ele alınmaktadır. Depo ve fabrika içi taşıma için forklift kazası ve yük düşmesi rehberi incelenebilir.

Vinçten yük düşmesi ne zaman iş kazası sayılır?

5510 sayılı Kanun m.13 uyarınca, sigortalının işyerinde bulunduğu sırada veya yürütülen iş nedeniyle meydana gelen ve bedensel ya da ruhsal zarara yol açan olaylar iş kazası kapsamında değerlendirilir. Kazazedenin vinç operatörü olması gerekmez. Yükü bağlayan sapancı, operatöre yön gösteren işaretçi, kalıpçı veya kaldırma alanının yakınında çalışan başka bir işçi de zarar görebilir. ^[1]

Başka bir şantiyeye montaj için gönderilen işçinin orada vinçle yapılan çalışma sırasında yaralanmasında, görevlendirme ve fiilî çalışma koşulları araştırılır. Olayın iş kazası olması, hangi şirketin tazminattan sorumlu olduğunu tek başına belirlemez. İşverenin güvenli çalışma koşullarını sağlama yükümlülüğü ve kazaya yol açan eksiklikler ayrıca ortaya konulur. ^{[1] [2]}

Yalnız makinenin, taşınan malın veya bir aracın hasar gördüğü olaylarla, işçinin yaralandığı olayların talepleri farklıdır. Çalışma ilişkisi bulunmayan bir yayanın ya da komşu taşınmazdaki kişinin zararında da sorumluluk ve başvuru yolu kendi hukuki koşullarıyla incelenir.

Halat veya sapan koparsa sorumluluk nasıl belirlenir?

Halatın kopması, yükün bağlantıdan kurtulması ve vincin devrilmesi aynı teknik sorunu göstermez. Kaldırılan parçanın ağırlığı, ağırlık merkezi, kavrama noktaları, seçilen sapan ve bağlantı elemanlarının özellikleri araştırılır. Sapanın yıpranması kadar, sağlam bir sapanın o yük ve bağlama biçimi için uygun olup olmadığı da önemlidir. Yönetmeliğin Ek-II/3.1.4 hükmü, kaldırma aksesuarlarının yüke, kavrama noktalarına, bağlantı elemanlarına ve atmosfer koşullarına uygun seçilmesini düzenler. ^[4]

Vinç üzerindeki kapasite etiketi de tek başına yeterli bir açıklama sağlamaz. Kullanım biçimine göre izin verilen yük, kurulum ve bağlantı noktalarının dayanımı, zemin koşulları ve ekipmanın kararlılığı birlikte incelenir. Mobil vincin ayaklarından birinin zemine gömülmesiyle, yükü tutan bağlantının çözülmesi farklı tespitler gerektirir. Teknik inceleme, kazanın hangi aşamada ve hangi nedenle meydana geldiğini açıklamalıdır. ^[4]

Periyodik kontrol raporu varsa işveren sorumluluktan kurtulur mu?

Periyodik kontrol raporu, ekipmanın durumuna ilişkin önemli bir belgedir. Bunun yanında raporun hangi ekipmana ait olduğu, kontrol tarihi, rapordaki eksikliklerin giderilip giderilmediği ve kazadan önce kurulumda değişiklik yapılıp yapılmadığı incelenir. İşverenin güvenli kullanım, uygun görevlendirme ve denetim yükümlülükleri çalışma sırasında da devam eder. ^{[3] [4]}

23 Aralık 2025 tarihli değişiklik, periyodik kontrol kapsamını ve usullerini yeniden düzenlemiştir. Yürürlükteki düzenlemeye göre, Ek-III tablolarındaki ekipmanlar yetkili kişilerce kontrol edilir; işverenle kontrolü yapacak kişi arasındaki İSG-KATİP sözleşmesi hizmetten en geç bir gün önce düzenlenip karşılıklı onaylanır. Bakanlığın yayımladığı ekipmana özgü rapor ve kriterler de dikkate alınır. Kazaya ilişkin kontrol belgesi değerlendirilirken belgenin düzenlendiği tarihte geçerli kurallar esas alınır. ^[5]

Askıdaki yükün altında çalıştırılan işçinin hakları nelerdir?

Yönetmeliğin Ek-II/3.1.3 hükmü, teknik zorunluluk olmadıkça kaldırılan yükün altında insan bulunmasını önleyecek tedbirlerin alınmasını ister. Çalışanların bulunabileceği korunmasız çalışma yerlerinin üzerinden yük geçirilmez; bunun mümkün olmadığı hâllerde uygun çalışma yöntemleri belirlenip uygulanır. İşçinin bareti veya yeleği bulunması, yükün düşmesine ve ezilmeye karşı çalışma alanının güvenli düzenlenmesi ihtiyacını ortadan kaldırmaz. ^{[3] [4]}

Operatör yük yolunun tamamını doğrudan veya yardımcı cihazlarla göremiyorsa eğitimli ve deneyimli bir yönlendirici görevlendirilir. Telsiz veya el işaretleriyle kimin komut verdiği, komutun nasıl anlaşıldığı ve bağlama-çözme sırasında yükün kontrolünün kimde olduğu araştırılır. Bütün kaldırma işleri uygun biçimde planlanmalı ve gözetim altında yürütülmelidir. ^[4]

Rüzgâr veya kötü hava varsa vinçle çalışma durdurulur mu?

Açık havada kullanılan, askıdaki serbest yükleri kaldırmaya yönelik ekipmanlarda hava koşulları güvenli kullanımı engelleyecek ve çalışanları tehlikeye atacak biçimde bozulursa kullanım durdurulur. Devrilmeyi önleyecek tedbirler de alınır. Dosyada hava kayıtları, ekipmanın kullanım talimatı ve sahadaki kararlar birlikte değerlendirilir; bütün vinçlere ve bütün çalışma biçimlerine tek bir rüzgâr sınırı yakıştırılmaz. ^[4]

Ciddi ve yakın tehlike gören çalışan, kuruldan; kurul yoksa işverenden tespit ve tedbir talep edebilir. Talebi yönünde karar verilirse gerekli önlemler alınana kadar çalışmaktan kaçınabilir ve bu dönemde hakları korunur. Tehlikenin önlenemez olduğu durumlarda ise bu usul beklenmeden tehlikeli bölge terk edilerek güvenli yere gidilebilir. ^[3]

Operatör, vinç firması ve şantiye işvereni kime karşı sorumludur?

İşçinin kendi işvereni, çalışma organizasyonunu ve güvenliği sağlama yükümlülüğü bakımından incelenir. Operatörün hatalı manevrası, yükü bağlayan kişinin uygulaması, ekipmanın bakım eksikliği veya saha düzenindeki sorunlar farklı kişilerin davranışlarıyla bağlantılı olabilir. Her kişi ve şirketin hangi görevi üstlendiği ve kazaya hangi davranışıyla katkıda bulunduğu somutlaştırılmalıdır. ^{[2] [3]}

Vinç başka bir firmadan operatörüyle birlikte gelmişse, kira veya hizmet sözleşmesi, çalışanların hangi şirkete bağlı olduğu, görevlendirmeler ve işin fiilen nasıl yönetildiği birlikte değerlendirilir. Şirketler arasında asıl işveren-alt işveren ilişkisinin kanuni koşulları varsa birlikte sorumluluk gündeme gelir. Bir şirketin yalnız adı veya sahadaki tabelası üzerinden bu ilişki kurulamaz. ^[6]

2026 tarihli kararda şirketler arasındaki ilişki neden araştırıldı?

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 13.04.2026, E.2025/13907, K.2026/4369 sayılı kararında, vinç bomuna sağ elini sıkıştıran işçinin başka bir şirkete yönelttiği asıl işverenlik iddiasını inceledi. İşçinin kendi işverenine karşı önceki tazminat davası kesinleşmişti. Sonraki dosyada ise şirketler arasındaki sözleşme bulunmuyor, önceki kusur raporu da bu şirketin durumunu değerlendirmiyordu. ^[7]

Daire; sözleşmelerin, yapılan işin kapsamının, sigortalılık bildirimlerinin ve şirket faaliyetlerinin araştırılmasını istedi. Hukuki ilişki ortaya konulduktan sonra uzman bilirkişilerden çelişkileri giderecek kusur raporu alınması gerektiğine karar vererek, Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesinin kararını kaldırdı ve ilk derece kararını bozdu. Bu nedenle dışarıdan vinç hizmeti alınan bir dosyada sözleşmenin ve fiilî iş düzeninin baştan belirlenmesi önem taşır. ^[7]

Taşeronluk ve birlikte sorumluluğun diğer koşulları taşeron işçinin iş kazasında asıl işveren sorumluluğu rehberinde açıklanmaktadır.

Kule vinçle indirilen kalıbın devrilmesinde kusur nasıl incelenir?

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 11.09.2025, E.2024/13321, K.2025/11722 sayılı kararında, Adana Adliye Sarayı inşaatındaki yaklaşık 600 kilogramlık kalıbın işçinin üzerine devrilmesini ele aldı. Kalıp vinçle indirilmiş, kancalar çözülmüş ve zincirin kaldırılması için komut verilmişti. Açık kalan kancanın kalıp üzerindeki kalasa takılmasıyla kalıp yerinden oynayarak işçinin üzerine düştü. ^[8]

Tazminat dosyasında bazı davalıların kusursuz kabul edilmesine karşılık, ceza dosyasında bu kişiler hakkında mahkûmiyet hükmü bulunuyordu. Daire, ceza dosyasındaki rapor ve hüküm değerlendirilmeden kusursuzluk sonucuna varılmasını yeterli görmedi. İlgili ceza dosyasının getirilmesini ve itirazları karşılayan, somut verilere dayalı yeni bir kusur incelemesi yapılmasını istedi. ^[8]

Bu tür kazalarda inceleme yalnız yükün havada olduğu süreyle sınırlanmaz. Kalıbın indirildiği zeminin durumu, geçici olarak nasıl desteklendiği, kancanın çözülmesi ve zincirin geri çekilmesi de olayın oluşunu açıklayan aşamalardır. Çalışanların güvenliği için bağlama ve çözme işlerinin kontrollü yapılması gerekir. ^[4]

İşçiye kusur verilirse vinç kazası tazminatı alınabilir mi?

İşçinin kazaya katkısı, tazminatın değerlendirilmesinde etkili olabilir. TBK m.52 uyarınca zararın doğmasına veya artmasına etkisi incelenir. Ancak tutanakta “dikkatsizdi” yazması, yükün altında kaldığının söylenmesi veya bir eğitim formunun imzalı olması kusurun bütün yönleriyle belirlendiği anlamına gelmez. Çalışanın görevi, aldığı talimat, güvenli çalışma imkânı ve işverenin denetimi birlikte araştırılır. ^{[2] [3]}

Kusur raporuna itirazda, yalnız kabul edilmeyen yüzdeyi belirtmek yerine eksik teknik inceleme gösterilmelidir: Yükün ağırlığı doğru mu? Kopan sapan incelendi mi? Operatörün görüşü yeterli miydi? İşçi o noktada görevli miydi? Başka raporlarla çelişki giderildi mi? HMK m.281’e göre raporun tebliğinden itibaren iki hafta içinde tamamlama, açıklama veya yeni bilirkişi talep edilebilir. Süresi içinde başvurulması ve kanuni koşulların bulunması hâlinde, bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmeyen ek süre verilebilir. ^[9]

Başvurunun hazırlanmasına ilişkin ayrıntılar iş kazasında kusur raporuna itiraz rehberinde açıklanmaktadır.

Vinç kazasından sonra hangi deliller korunmalıdır?

Önce sağlık ve saha güvenliği sağlanır. Tehlikeli alana yeniden girerek fotoğraf çekilmemeli veya hasarlı donanıma müdahale edilmemelidir. Yetkili incelemede ekipmanın ve bağlantı parçalarının değişiklik yapılmadan belgelenmesi, olayın hangi nedenle gerçekleştiğinin anlaşılmasına yardımcı olur. Fotoğraf, kamera ve elektronik kayıtların hukuka uygun biçimde elde edilmesi ve muhafazası gerekir. ^{[3] [9]}

Belge veya kayıt	İncelemede açıklayabileceği konu
Olay yeri fotoğrafları ve kamera görüntüleri	Yükün izlediği yol, işçinin konumu ve manevranın sırası.
Halat, sapan, kanca ve bağlantı parçalarının incelemesi	Kopma, aşınma, uygunluk ve bağlantı biçimi.
Vinç kimliği, kullanım talimatı ve yük kayıtları	Hangi ekipmanın hangi çalışma biçiminde kullanıldığı.
Kurulum, bakım ve periyodik kontrol belgeleri	Kazadan önceki durum, değişiklikler ve tespit edilen eksiklikler.
Kaldırma planı, görevlendirme ve haberleşme kayıtları	İşi kimin yönettiği, bağlama-çözme ve komut düzeni.
Vinç hizmeti ve taşeron sözleşmeleri, SGK kayıtları	Şirketlerin üstlendiği işler ve çalışma ilişkisi.
Tanıklar, puantaj ve saha giriş kayıtları	Kazazedenin fiilî görevi, çalışma yeri ve olayın oluşu.
Hastane, tedavi, ücret ve gider belgeleri	Yaralanmanın seyri, gelir kaybı ve zarar kalemleri.

Delillerin kaybolması veya sonradan elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşması ihtimali varsa HMK m.400–403 kapsamında delil tespiti değerlendirilebilir. Özellikle sapanın atılacağı, vincin başka sahaya götürüleceği veya kamera kaydının silineceği durumlarda, tespiti istenen olay ve kayıp riski açıkça belirtilmelidir. Tarafın elinde bulunmayan kayıtların mahkemece getirtilmesi de talep edilebilir. ^[9]

Vinç kazası SGK’ya kaç gün içinde bildirilir?

4/a kapsamındaki çalışan için işveren, kazayı yetkili kolluğa derhâl, SGK’ya en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmelidir. İşverenin kontrolü dışındaki yerde meydana gelen kazada bu süre kazanın öğrenildiği tarihten başlar. İşveren bildirmemişse çalışma ve kazaya ilişkin belgelerle SGK’ya başvuru yapılması değerlendirilir. Bildirimin eksik olması nedeniyle olayın hastane veya kurum kayıtlarında yanlış anlatılıp anlatılmadığı da kontrol edilmelidir. ^[1]

Vinç kazası geçiren işçi ne kadar tazminat alır?

Vinç kazası için sabit bir tazminat tutarı bulunmaz. Tedavi giderleri, çalışılamayan dönemin kazanç kaybı, kalıcı çalışma gücü kaybı ve ekonomik geleceğin etkilenmesi TBK m.54 kapsamında değerlendirilir. Bakım ihtiyacı varsa bunun tıbbi dayanağı ve süresi belirlenir. Manevi tazminatta ise bedensel zararın ağırlığı ve olayın koşulları dikkate alınır. ^[2]

Kırık bulunması da tek başına belirli bir para tutarı göstermez. Kırığın yeri, tedavi süreci, kalıcı etkileri ve yapılan işe etkisi sağlık değerlendirmesiyle ortaya konulur. Aynı yaralanma adıyla anlatılan iki olayda ücret, yaş, kusur ve iyileşme sonuçları farklı olabilir. Bu nedenle yalnız teşhis adı veya internet üzerinden verilen bir oranla dosyanın tutarını belirlemek güvenilir olmaz. ^[2]

Ücret SGK’ya düşük bildirilmişse hesap nasıl yapılır?

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 13.12.2023, E.2022/1186, K.2023/1240 sayılı kararında, yükleme işi sırasında yaralanan çalışanın gerçek ücretinin belirlenmesini inceledi. Taraflar işçinin kalıp ustası mı yoksa vasıfsız işçi mi olduğu ve ne kadar ücret aldığı konusunda anlaşamıyordu. Kurul, fiilen yapılan işin ve mesleki durumun belirlenmesini; yaş, tecrübe ve kıdem bilgileriyle emsal ücret araştırması yapılıp diğer delillerle birlikte değerlendirilmesini istedi. Direnme kararı eksik araştırma nedeniyle bozuldu. ^[10]

Ücretin ispatında bordrolar, banka ödemeleri, düzenli ek ödemeler, iş yazışmaları ve çalışmayı bilen kişilerin anlatımları birlikte incelenir. Vinç operatörü, sapancı veya montaj işçisi olarak fiilen yapılan işin belgelenmesi, yalnız kayıttaki meslek adının tekrarlanmasından daha yararlıdır. Emsal ücret cevabı da dosyadaki diğer bilgilerle desteklenmelidir. ^[10]

SGK yüzde 10’un altında oran verirse haklar biter mi?

5510 m.19’daki en az yüzde 10 meslekte kazanma gücü kaybı koşulu, iş kazası sigortasından sürekli iş göremezlik geliri bağlanmasıyla ilgilidir. Bu sınırın altında kalmak, bedensel zarara ilişkin bütün tazminat taleplerini tek başına ortadan kaldırmaz. SGK yardımları ile sorumlulara yöneltilecek tazminat ayrı değerlendirilir; ödemelerin hesaba etkisi, niteliğine ve TBK m.55’e göre belirlenir. ^{[1] [2]}

Ölümlü vinç kazasında aile hangi hakları isteyebilir?

TBK m.53 uyarınca cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi ve çalışma gücü kaybından doğan zararlar ile ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin kayıpları talep edilebilir. Destek ilişkisi ve desteğin süresi, aile ve geçim koşullarıyla birlikte incelenir. Manevi tazminat talepleri ise TBK m.56 çerçevesinde değerlendirilir. SGK yönünden hak sahiplerine gelir bağlanması kendi koşullarına tabidir. ^{[2] [1]}

Tazminat hazırlığında yalnız mirasçılık belgesine değil, fiilî destek ilişkisine ve gelir kayıtlarına da ihtiyaç duyulabilir. Çalışanın işini, ücretini ve düzenli katkısını gösteren belgeler; çocukların eğitim durumu ve diğer geçim koşullarıyla birlikte değerlendirilir. Sorumlu şirketlerin doğru belirlenmesi de hesap kadar önemlidir. ^[2]

Vinç kazası tazminatını sigorta şirketi öder mi?

Poliçenin bulunması, her bedensel zararın aynı teminata girdiğini göstermez. İşveren sorumluluk teminatı, üçüncü kişi teminatı ve inşaat all risk poliçesinin sigortalıları, ek teminatları ve istisnaları farklı olabilir. Poliçe ve ekleri görülmeden sigortacının ödeme yükümlülüğü kesinleştirilemez. ^[8]

Yukarıda incelenen Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 11.09.2025 tarihli, E.2024/13321, K.2025/11722 sayılı kararında sigortalı olarak ihale makamı gösterilmişti. Daire, bu poliçe bakımından yüklenici veya taşeronun zararları için sigortacının borç altına girdiğinin kabul edilemeyeceğini belirterek sigorta şirketi yönünden davanın reddi gerektiğine karar verdi ve hükmü bozdu. Aynı kazada kusur incelemesiyle poliçe kapsamının ayrı ayrı ele alınması bu nedenle gereklidir. ^[8]

Vinç kazasında dava nerede açılır, arabuluculuk gerekir mi?

İşçiyle işveren arasındaki iş ilişkisine dayanan tazminat uyuşmazlığında iş mahkemesi görevi değerlendirilir. 7036 m.6, davalının yerleşim yeri ve işin yapıldığı yer yanında, iş kazasının veya zararın meydana geldiği yer ile zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesini de yetkili kabul eder. Bağımsız üçüncü kişi veya sigorta şirketine yönelen taleplerde görev ve dava koşulları ayrıca incelenmelidir. ^[11]

7036 m.3/3 uyarınca iş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat davaları için arabuluculuk dava şartı değildir. Ücret, kıdem veya başka bir alacağın aynı olay nedeniyle talep edilmesi hâlinde o talebin başvuru koşulları ayrıca değerlendirilir. ^[11]

İşverenin işçiyi koruma borcuna aykırılığından doğan taleplerde TBK m.146’daki on yıllık genel zamanaşımı gündeme gelir. TBK m.149’a göre süre, alacağın istenebilir olduğu tarihten başlar; kaza tarihi, zararın gelişimi ve talebin hukuki dayanağı bu incelemeyi etkiler. Farklı sorumlulara yönelen taleplerin süresi ayrıca ele alınmalıdır. SGK bildirimi için öngörülen üç iş günü, tazminat davasının zamanaşımıyla karıştırılmamalıdır. ^[2]

Ceza dosyasındaki olay tespitleri ve raporlar tazminat incelemesinde önem taşıyabilir. TBK m.74 çerçevesinde iki yargılamanın ilişkisi değerlendirilirken, hangi işlemin beklendiği ve sürelerin nasıl korunacağı dosya üzerinden belirlenmelidir. Karar sonrasındaki ödeme ve takip aşaması için iş kazası tazminatının tahsili rehberi, diğer başvuru konuları için İş Kazası Bilgi Merkezi kullanılabilir. ^[2]

Resmî kaynaklar ve emsal kararlar

Kaynak kontrolü: 31 Ekim 2026. İş ekipmanları yönetmeliği, 23 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete değişiklik metniyle birlikte değerlendirilmiştir. Yargıtay Karar Arama sisteminde kalıp devrilmesine ilişkin karara esas yılı 2024, esas sıra numarası 13321, karar yılı 2025 ve karar sıra numarası 11722 girilerek erişilebilir.

• [1] 5510 sayılı Kanun — m.7, 13, 18–20 ve 92 ↩
• [2] 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.49, 52–56, 74, 146, 149 ve 417 ↩
• [3] 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — m.4–5, 13, 17 ve 19 ↩
• [4] İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği — m.7–11; Ek-I/3.2 ve Ek-II/3 ↩
• [5] İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğinde Değişiklik — 23.12.2025 tarihli, 33116 sayılı Resmî Gazete, m.2–3 ve 6–8 ↩
• [6] 4857 sayılı İş Kanunu — m.2 ↩
• [7] Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 13.04.2026, E.2025/13907, K.2026/4369 ↩
• [8] Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 11.09.2025, E.2024/13321, K.2025/11722 — resmî karar aramasında tam künye ile erişim ↩
• [9] 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m.189, 194–195, 199, 281–282 ve 400–403 ↩
• [10] Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 13.12.2023, E.2022/1186, K.2023/1240 ↩
• [11] 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu — m.3/3, 5 ve 6 ↩